Стихи

Вайн лаьмнех кхерсташ ю алу,
Вайн ирсан дайъина доь.
Ларйойла хьо везчу Дала,
Бусалба сан Нохчийчоь!

ЛаилахIа ИллаллахІ,
Ларье везчу Дала хьо,
ЛаилахІа ИллаллахІ,
Бусалба сан Нохчийчоь!

Дог дохна, бер санна, гIийла,
Оллалой ма хьежа соь.
Хьан седа лепийта хийла,
Со лойла хьан Нохчийчоь!

ЛаилахІа ИллаллахІ,
Ларье везчу Дала хьо,
ЛаилахІа ИллаллахІ,
Бусалба сан Нохчийчоь!

Къарйина, хIоттор яц гора,
Кур оллабойтур бац хьоь.
Йиш ящ хьан дашо малх кхола,
Бусалба сан Нохчийчоь!

ЛаилахІа ИллаллахІ,
Ларье везчу Дала хьо,
ЛаилахІа ИллаллахІ,
Бусалба сан Нохчийчоь!

Лечано хелхар деш говза,
Баланаш, гайгIанаш тоь.
Махкана дерриг ду ловзар —
Елало, сан Нохчийчоь!

ЛаилахIа ИллаллахІ,
Ларье везчу Дала хьо,
ЛаилахІа ИллаллахI,
Бусалба сан Нохчийчоь!

Даш кхетта, эгча, син метта,
Маршаллаш кхохьуьйтуш хьоь,
Леш болчу хьан кентийн метта,
Со лойла хьан Нохчийчоь!

ЛаилахІа ИллаллахI,
Ларье везчу Дала хьо,
ЛаилахІа ИллаллахІ,
Бусалба сан Нохчийчоь!

Аьрзунаш ламанийн кортошкахь еха,
Мел лекха ду церан сий!
Деригге дуьне ду яхьйолчун меха:
Вайн лаьмнийн гIиллакх ду и.

Велало-векхало мел хала хиларх,
Даима Iалашде ахь,
Лам тIера ло санна, дайн цIена гIиллакх,
Кхерчара цIе санна, яхь.

ТIеман кIур гIиттинчохь, хьаргIанаш хьийза.
Ма даръе воьжначун чов.
Осала гIиллакх ду йийсарца кьийсар.
Аьрзунехь куралла тов!

Велало-векхало мел хала хиларх,
Даима Іалашде ахь,
Лам тера ло санна, дайн цена гIиллакх,
Кхерчара ціе санна, яхь.

Маьрша стаг кхоллина дуьнен тIехь ваха,
Беза бу адаман мах.
Деза ду латта техь мулхха а дахар.
Кьонахе и ларде бах.

Велало-векхало мел хала хиларх,
Даима Іалашде ахь,
Лам тера ло санна, дайн цена гIиллакх,
Кхерчара ціе санна, яхь.

Кхана хьан керта
Хьийзар бу нах.
Массара валхошверг
Хир ву хьо цхьаъ.

Соьга хьан нене
Хаийта бах…
Ас муха боккхур бу
Сел ирча кхаъ!

Велар хьо дIаверзо
Ваша я да,
Къурд бина дIабаккха
И дуьра баI.

Зударийн мохь баьлча:
«Адме ма да!»
Ас муха боккхур бу
Сел ирча кхаъ!

Чоь юьзна берийн
Самукъне сур,
Хьо хоьттуш, тIехьаьдча,
Iаьвжар ду даI.

Ас муха кхолор ду
И хаза сурт!
Ас муха боккхур бу
Сел ирча кхаъ!

Ца лелча йолуш яц,
Цу делан кхел!
Йиш йоцчохь каглуш ду
Дахаран маъ…

ХIумма дац сийлахь
Къонахчул шел!
Ас майра боккхур бу
И кхаьхьа кхаъ!

Вай вовшех ца кхета
Дац цхьа а бахьна,
Я хьенан хIун тоьлла
Куралла ян.

Ахь корта къежби сан,
Ойла дIаяхьна,
Дог дохош кховдийна
ТIаьххьара бал!

ДIадели деригге,
Ткъес хилла кхеги
Ас малхе кхийдина
Безаман пал.

Чов хилла вуьйжи со,
Чим хилла веги.
Цхьажимма бахлохьа
ТIаьххьара бал!

Тохало пондарча,
Айъийша илли,
Ца лоьху дуьненчохь
Мел дезна хьал.

Ца оьшу оьгIазло,
Ца оьшу хIилла:
Къинхетам бехьа соьх
ТIаьххьара бал!

Безаман некъаш ду:
Аьхналла, дарцаш,
Хьегамен анайист
Йогуш ю ал.

Хазачу бIаьргашца
ОьгIазе морцуш,
Йиш яц хьан чекхбала
ТIаьххьара бал.

Доцург алий, со ма хаставелаш,
Дерг дIадаккхий, со ма вожаве.
Бакъдерг алий, сан дог Iовжаделаш.
Бакъдерг алий, сан дог деладе.

Къайлах–къулах со ма кхайкхавелаш,
Шалхадовлий нах ма кхардабе.
Дуьхьал алий, сан дог Iовжаделаш,
Дуьхьал алий, сан дог деладе.

Шайн дог эшча, даим юьстах лелаш,
Со дIататтий, шайха хер ма ве.
Бохам беънехь, сан дог Iовжаделаш,
Кхаъ а бакхий сан дог деладе.

Со дIаваларх, юьрт ма елхаелаш,
Сан сий айба, чурт ма хIотта де.
Со везначо шайн дог делхаделаш,
Ца везначо шайн дог Iабаде!

Со-м дIавоьду, юхаверза бохуш,
Соьга кхойкхуш, хьо ма елхалахь.
Мел дIаэхарх, даккхий синош дохуш,
Хьайн сагатдеш Iийр вуй хаалахь!

Цабезаман шийла эшам лайна,
Куьйга лаьцна ахь лазийна дог,
Со-м дIавоьду хьан херо ца тайна,
Чевнаш ерзош лаццалц шога муо!

Со-м дIавоьду хийла хьоь сатийса,
Хьан оьгIазе хьежар сайца хьуш,
Амал дац сан езачуьнца къийса,
Цуьнан дагчохь хIун ду ца хууш.

Мохе, малхе доца собар деха,
Ца алалуш, ала доггIу дош,
Эзарнашлахь хьан аматаш леха,
Со-м дIавоьду безам сайца хьош.

Вай динчу Даймехкан марзонах Iаббалц,
Бохамо ца хадош дахаран тай,
Вайн бера берийн а ирсан беш хьеккъалц
Дехийла, дехийла, доттагIий вай!

Дехийла дахаран сихалла йовза,
КIордийна къахьбаллалц бIаьстенан бай.
Диканиг хастадеш, харцонца къовса
Дехийла, дехийла, доттагIий вай!

Дехийла, вай дага мел лаьцнарг хиллалц,
Тахнено кханенга кхийдадеш тIай,
Дагчуьра Дикане сатийсам тиллалц
Дехийла, дехийла, доттагIий вай!

Стиглахь Iаьржа
ХьаргIанаш,
Дагчохь эзар
ГIайгIанаш –

Cамаяла,
Нохчийчоь!
Берийн багахь
Къулхьанаш,

Когаш кIелахь
Суьлхьанаш –
Орцахъяла,
Нохчийчоь!

Эвлаяийн
Заманаш,
Мокхаз санна
Амалаш –

Мал ма лолахь,
Нохчийчоь!
Эладитнийн
Лаьхьанаш,

КIелхьарвала
Бахьанаш –
Сих ма лолахь,
Нохчийчоь!

Дела воцчийн
ГIалаташ,
Мунепикъийн
ГIаларташ –

Йиц ма лолахь,
Нохчийчоь!

ХIай, латта, ахь гечдийр дуй,
Хьо эрна хьоьшуш болчарна,
Хьешана дIакъовлуш гIуй,
ГIиллакхаш дицделлачарна ?

ХIай, латта, ахь гечдийр дуй,
Ненан мотт бицбиначарна,
Ца вешаш кхоьссина туй,
Кхечуьнга марзбеллачарна?

ХIай, латта, ахь гечдийр дуй,
Атта некъ лоьхуш волчунна,
Хьан цIарах ша биъна дуй,
Эхь доцуш къарбиначунна?

Еза цIе тилларх,
Кхуьуш вац къонах,
Нагахь и ца ларлахь
Зуламах, вонах,

Нагахь и стаг вацахь,
Дика-вон къасто,
Шена мел зе хиларх
Нийсаниг хасто.

ТIаьхьар алар:
Мел хала латош ю
Кхерчара цIе,
Цулла а хала ду

И хецна яго.
ХIора а сихлолаш,
Вон хьулдай шен,
Вежаршна серло луш,

Деган чиркх баго.
ТIаьхьар алар
Дика цIе тилларх,
Кхуьуш вац къонах,

Нагахь и догдика
Ца хьежахь гонах,
Оьшшучу меттехь,
ДоггIу дош олуш,

ГIо эшна, мохь баьлча,
Орцаха волуш.
ТIаьхьар алар
Хаза цIе тилларх,

Хуьлуш вац къонах,
Нагахь и ца ларлахь,
Зуламах, вонах.
Дорцашка огуьйтуш,

Шен деган гIайракх,
Цо лаккха ца ийбахь,
Стогаллин байракх!

Со хьелахь генарчу гIалахь,
Даймахка ца боккхуш ког,
Нохчо вац суна ма ала -
Кийрахь ду нохчочун дог.

Чоийца ара ца валарх,
Ца тилларх холхазан куй,
Нохчо вац суна ма ала -
Хаалаш со нохчо вуй.

Геналлехь сатуьйсуш хьоьга,
Легашкахь сецабеш къурд,
Юха а хьо гаре хьоьгу,
Лаьмнашкахь йисна сан юрт!

Сан дог ду даима ломахь,
Ойла а лаьмнашкахь ю.
Яхалахь, Нохчийчоь хьоме,
Хьан кIентий хьоьх тешна бу!

Дайн иллеш озор ду оха,
Дегнашкахь къагор бу суй!

ЦIера юккъехь бер ду доьлхуш,
Нур дIаоьций, бIаьрса дов,
Ирча мел дерг даго хьоьхуш,
Еллало цайоьрзу чов .

Цунна гонах латта лелха -
Дала жимниг лардеш ду.
Аталуш ю тIулган аьлха,
Ирсах бисна дамарцу.

Нене кхойкхуш аз ду беран,
Иза-м орца хезехь яц.
Аьчкан дарц ду хьоькхуш дера,
Дорцехь кхайкха инса дац.

Ма деса ду латта гонах,.
Стигла а орца хезаш яц.
ЦIергахь диснарг даккха вонах
Да а цкъа а гIоттур вац.

Ненах дели, дас ца хьаьсти,
Йиша-ваша кхелхина...
ТIамо тоьлларш вайх дIакъасти,
Ирсан тIемаш мерцина.

Жимкъонах, шек ма вала.
Дерриг делан карахь ду.
Цхьаьннен хIума доцуш ала,
Хьан лам санна Даймохк бу!

Къоьжа акхтаргаш,
Со дIавоьдуш, сагатдеш,
Билхина бIаьргаш.
Iодика йойла, цIийбелла,

Юьртахь гIотту малх,
Цхьалха висча, геналлехь,
Хьоьгур ву со хьох.
Хьоьгур ву со йилхинчу

БIаьргаш Iаьржачух,
Хьоьгур ву со верзаре
Маьлхан Нохчийчу.
Iодика йойла, нана, хьан

Са ма гатделахь,
Хьо ас даг чохь лелор ю,
Дала мукъалахь.
Зама йоьду, кхойкхуш дIа,

Яйъа когийн лар.
Диехар ду сан, доттагIий,
Атта виц ца вар!
Iодика йойла, цIийбелла,

Юьртахь гIотту малх,
Цхьалха висча, геналлехь,
Хьоьгур ву со хьох.
1978 шо

Хьо со воцуш мегар ю,
Со хьо йоцуш мегар ву,
Аммо цхьаммо цхьаьнга кхойкхуш
Вайга кхойкху моьттур ду.

Цхьаммо цхьанна илли аьлча,
Зезаг делча,орцахваьлча,
Хьо царах ма хьоьгур ю.
Со царах ма хьоьгур ву.

Хьо-м со воцуш мегар ю
Со-м хьо йоцуш мегар ву.
Со-м бертаза воьлур ву.
Хьоь сатуьйсуш лелар ву.

Стиглара дIабайна седа,
Лаьмнашкахь охьабуьйжи сай.
Вай дахар ма доца хета.
И дуьтуш лийр ду те вай?

И дуьтуш лийр ду те вай?
Зазалахь схьакхечи бIаьсте:
Аренаш соьналлехь яй.
Иллийца ас безам хастий,

И дуьтуш лийр ду те вай?
И дуьтуш лийр ду те вай?
ГIаргIулеш гуьйренца йоьлху.
Дерз а ду тIедетташ дай.

Дашочу дуьненна воьлху,
И дуьтуш лийр ду те вай?
И дуьтуш лийр ду те вай?
Сан некъаш галмарзахдуьйлуш ,

Кхачазчу геналлехь дай,
Дахаран йистйоцу некъаш,
И дуьтуш лийр ду те вай?
И дуьтуш лийр ду те вай?

Хьо ма велха шелехь, арахь,
Дарцо еънарг шело яц.
Шеллур ву хьо ненах къастахь,
Вайдуьненахь вохлур вац.

Ахь ма баха дуьне духу,
ДоттагI къастар валар дац.
Дог, дех хаьдча барзах угIу,
Деца йоцург марзо яц.

Хьо ма теша къен ву алахь,
Хьолах вузарх ирсе вац,
Ирсах волу махках валахь
Даймохк боцург бахам бац.

Магомадова Айзина
Аьрха йоI ю
Йоьлуш йогIуш,
Дуьне сирла

Къагийна.
Дагар тухуш,
Хорша йогIуш
Цо са тIома

Даьккхина.
ЙоьIан хазчу
БIаьргийн нуьрехь
Зезаг гIотту

Сан дагчохь.
Хеза, доггах,
Ломал дехьа
Сайн къоналло

Бетта мохь
Давуьсийла
Корта сирбеш,
Сацар доцуш

Йоьду хан.
Дагаоьху
Ойла цIинъеш,
Сайн бераллин

Мерза гIан.
Дог-ойлано,
Нанас санна,
Хьоьстуш цуьнан

Амат ду.
И яханчу
Когийн лорах
Сан дог барташ

Бохуш ду.
Сан генарчу
Жималлера
ЙогIуш ю хьо

Шерех чекх.
Декъал хуьлда
Массо йоьIан
Сатийсамийн

Дашо некъ.
1 сентябрь 2006 шо

Мехаш гIуьтту,
Мехаш дуьйшу,
Карлайохуш денойн йист:
Ас сайн къинойн

Бала Iуьйшу,
Лоьхуш яйна анайист.
Дог дIагIерта
Маьлхан баса,

СабIарзделча, когашкахь,
Къилба туьлий,
Некъбо аса
Деган къизчу бодашкахь.

Дешел сийлахь,
Малхе ийарх,
Базлуш хуьлу коьртахь куй,
Мокхаз санна,

Дог ахь къийларх,
Къера буьйсу хийла дуй!
Давуьсийла,
Хиндерг аьрха,

Хьо ган доггахь хьаьддачохь,
Дуьсуш ду-кха
Дуьне маьлхан,
Хьегам буьтуш бIаьргашчохь!

2005 шо

Бер ду доьлуш,
Марахьерчаш нанна.
Ойла цIинъеш,
Анахь гIотту малх!

Ма сихлойша
Вон дош ала цхьанна,
Ма сихлойша
Къинош лето, нах!

( ТIаьхьара алар)
Дахка дикне
Доьлху некъаш,
Ийман-ислам

Дагчохь хьекъош,
Ойлаейша,
Эхартан.
Вай а гIур ду

Эхар дIа!
Малха кIелахь
Хаза гIиллакх лара,
Оьздангаллийн айъа

Сийлахь мах.
Цхьанне меттехь:
Дикнехь-вонехь, арахь
Ма сихлойша

Къинош лето, нах!
(ТIаьхьара алар)
Вай дIатуьйр ду
Набарх лаьттан кийрахь,

ДIабузур бу
Дог хьистина малх.
Деши лур ду собарх
Къематдийнахь.

Ма сихлойша
Къинош лето, нах!
(ТIаьхьара алар)

Димаев Iелин безамна
Гича, нене куьйгаш кхийдош,
Беро дуьххьар боккхуш ког,
ДагайогIий сайн жималла,

Тохало сан кийрахь дог!
БIаьрса оьций догу ломахь
Шовдан цинцаш аьнгалин.
Хьо даима хиллла, Марта,

Сан дахаран гаьнгали.
Гена махка вахча, кхарста,
Сан са лаьтта Нохчийчохь.
Даим лерехь бека, Марта,

Ахь цIавоьхуш бетта мохь!
Стигал гезъеш хьийза дарта,
Маьрша лаьмнаш декъалдеш
Эзар шарахь яха, Марта,

Нохчийн тукхум дебадеш.
Ас хьан марахь зама йоккху,
Йицлой, сиха йоьду хан.
БIешерех чекх моллу кхойкху,

Деле доьхуш хиндерг хьан!

Делан некъахь ахь хьайн маьрша болар до,
Хьуна тIехула стигал кхоло ницкъ ца го.
Малх, Бутт белла, бах, хьеста хьан хIор а де,
Синош дахчош, сирла йогу кхерчахь цIе.
КIайн асан тIехь цIен сиз хьаькхна,
баьццар байракх,
Дуьне дохарх, дIа ца хоьцуш, лаьтта гIайракх –
И хьан лаьмнийн дагах йаьлла алу йу.
И мел йогу, Нохчийчоь, хьо йехар йу!
Къонахийн ду хьан пхенашкахь кхехка цIий,
Шен лакхаллин барам боцуш – деза сий.
Йахь, йуьхь уоза дина терза хир дарий?!
Адамашна адмаллин бохь хьох карий!
КIайн асан тIехь цIен сиз хьаькхна,
баьццар байракх,
Дуьне дохарх, дIа ца хоьцуш, лаьтта гIайракх –
И хьан лаьмнийн дагах йаьлла алу йу.
И мел йогу, Нохчийчоь, хьо йехар йу!
Кху Дуьненал беза бу хьан дешан мах,
ХIусамашкахь цкъа ца хаьдда хьеший-нах…
Дайн гIиллакх ду, кхане дебош, кхиъна гIирс,
Дала делла, хьо йахийта лаьттан ирс!
КIайн асан тIехь цIен сиз хьаькхна,
баьццар байракх,
Дуьне дохарх, дIа ца хоьцуш, лаьтта гIайракх –
И хьан лаьмнийн дагах йаьлла алу йу!
Тхан Нохчийчоь, хьо йахош верг АллахI ву!

Ца кхета тарло шу,
Хаам ас бича,
Байракхах ийалац
Догу сайн са.
Къоламо далхочун
Ойла йеш хилча,
Сийна цIе йер йара
Кехатах сан.

БIаьргашна хьалха ду
Хьомсара васташ,
Даима даг чохь йу
ХIораннан цIе.
ГIенах а ца дицло
Шун дезарш, хьашташ
Йа декхар дазделла
Сайн белшаш тIе.

Ас маца лехнера
ДегIана аьтто,
Йа мичахь хиржина
Йуучун чам?
Со эххар дIаэццалц
Iаьржачу лаьтто,
Вехар ву, шун дуьхьа
Бицбина там.

Ас шуна ойланехь
Йоьттинчу гIаланех,
Херцарш бен,
Дисина хIумма а дац.
Делахь а, шен хенахь
Чекхваьлларг баланех
ГIайгIане кхин цкъа а
Сатталур вац!

Лаьттан бIаьра хьоьжуш,
Дог ца догIуш вела,
Цо ма бала Iуьйшу,
И ма цхьалха лела.

И ма чIогIа вулу
Цхьаъ-м гонаха леха...
Цхьа а дош ца олу,
БIаьргаш белхош нехан.

Белар ницкъ хьо ирсе ван,
И ницкъ Дала беллехьара,
Бохур дарий: «Нана йала!».
И хьан йаха йиснехьара.

Ма доха, сатоха,
ЛадогIа, нах!
Мел беза буьйцуш бу
Адаман мах.
Ткъа тахна Нохчийчохь –
Чемхалган меха –
Ма къа ду сел къиза
Бойьучу нехан.
Бехк боцчу нехан цIийх
Iанийнехь тIадам,
Хьох цкъа а хир ма дац
Лаьтта тIехь адам.
Акхаро хуьлу хьох,
Чам кхетча синойх...
Дала хьо вуохор ву
Хьайн цIарах-цIийнах.
Бахийта, белийта
Кхоьллина нах.
Ма гIерта дIабайъа
Хьо церан малх!
Дуьненан адамаш,
Довлийша орцах!
Даккхийша нохчийн къам
Кху цIеран дорцах!

21 октябрь, 2001 шо

Зазаш лесташ, ломахь дисина!
Воьрзур ву со цкъа мацца хьан шуьне,
Ирсе санна, хьоь сатийсина.

Iодика йойла, со ца везна бIаьргаш,
Дуьне ма-дду шайн ирс лехалаш.
Со дIавига гена, деха некъаш,
Йуха цадерзор даге дехалаш.

Iодика йойла, нана, Iодика йойла.
СабIарзделла, пана вер ву со.
Хьо ца хилча, сан йеш гIийла ойла,
Йа ца хилча, кхойкхуш цIа Даймохк.

Ма ирс ду сан, шуьшиъ сайца долуш,
Цкъа а йийр йац шуна йамартло.
Ас дуй биъна, винчу йуьртах волуш,
ЦIехьа верза, витахь Iожалло.

ЦIехьа верза, хIуъа хилла латтарх,
Стигал йоьлхуш, латта лелхарах.
Ас сайн синтем битна винчу махкахь,
Сан ирс дисна ненан бIаьргашкахь.

ХIай, бере, ахь ловзош, шед йетта динна,
Хьажахьа, кешнаш ду гIайгIане Iохкуш.
Хьо санна, цхьа кIентий набарха тийна,
Дукха бу кху йуьртахь, ца гIовтта Iохкуш.

Ахь санна, шайн хенахь ловзийна дин а,
Лелла уьш маьлха кIел, самалхадаьлла.
Лелла уьш, Iожаллех хербелла жимма,
Дуьне а хеталуш шайн доладаьлла.

Цхьаволчо, сихвелла, йоIе хир аьлла:
"Хьомениг, хьежалахь со кхана варе".
Ткъа тахна, и воцуш, малх лепа баьлла,
И воцуш, техкаш йу йистйоцу аре.

Ах мелла кад буьтуш, дIавахна цхьаъ ша,
Ткъа кхечун – дисина аланза илли…
Вай массо хир ма ву цкъа кешнийн хьаша,
Ойла йе, хьайн дезар йуьстах а диллий.

Кхоьллинче геч доьхуш, динара воссий,
ТIаьххьара хьайн декхар царна дIало.
Цул тIаьхьа, аьрхалла хьайн даг чу йоссий,
Йезначе кхаъ баккха маьрша дIагIо.

Дахалаш, дахалаш,
Адамаш, дахалаш
Аша дегнаш
ПаргIат шайн.
Алалаш, алалаш,
Мохь тоххий, алалаш,
Дац шуна вай цхьаннан а лай!
Къонахий гIевттина
Болатан дегнашца
Кхин сийсаз ца дайта вай.
Ламанийн дилханах,
Нохчочун тайпанах
Бу, шуна, вайн къоман дай.
Хазлуш йу гIаланаш,
Лахлуш бу баланаш,
Денлуш бу вайн хьоме мохк.
Къонахий мел беха,
Церан цIе мел йеха,
Вайн махкахь
ХIуттур йац дохк.
Дуьненан мехкашкахь
Нохчийн цIе айина,
Вай хьоьгуш деана де
Малхбалехь, Малхбузехь,
Дуьненан маьждигехь
Кхайкхош йу къонахчун цIе.
Айалаш, айалаш,
Мехкан сий айалаш,
Дог-ойла мал ца йеш шайн!
Шу санна, къонахий
Вайн махкахь мел беха,
Хир дац-кха вай цхьаннан а лай!
Къонахий гIевттина,
Болатан дегнашца
Кхин хIаллак ца дайта вай.
Ламанийн дилханах,
Нохчочун тайпанах
Бу шуна вайн къоман дай!

Наха осал
Стаг ву олуш,
Къора волуш,
БIаьрзе волуш,
Лелар ву хьо,
Йайна йахь,
Хьо хьайн зудчун
КарагIахь!

Дикнехь-вонехь
Хьалха вохуш,
Къонах ву и,
Наха бохуш,
Вевзар ву хьо
Дуьненахь,
Хьо хьайн зудчо
Хеставахь!

Даймохк,
Дуй-те бераш хьан сил хьоме,
Тхуна хьо санна?
Даймохк,
Хьох ца довла,
Лайна бала
Хууш ву Дела.
ХIор а хьан чевнна
Дегнаш дилхина.
Хало лайна,
Амма гуора тхо ца хIиттина.
Дахар,
Хьо бу тхан синкъерам,
Даг чохь дека илли хьан!
Дахар,
ТIехIоттарх мел кхерам,
Iалашдо вай Дала.
Ирсах тешарца,
ЦIенчу безамца
Дуьненах ца дуьллу дог,
Хьо тхайна эшарна.
Дахар,
Бу тхан Далла хастам, тхо зуьйш,
Цо белла бала.
Декъалдеш,
Тхо дина къаста,
Вуонах цIандеш дегнаш.
Деза вай къийса,
Дикане сатийса,
Далла тIе боьду некъ
Чекхбоккхуш нийса.

Дагна хьоме, хаза сурт:
Тайна леста мохехь талл.
Дика даздан гулло йурт,
Доггах баккха халхар-бал.

Хьо ма сеца сонехь, кIант,
ЦIийлой, сох ма хета эхь.
Цхьа а дац хьан куьцехь ант,
Нохчийн чоа товш ду тIехь.

Йаххьаш йелош, маьлхан нур,
Хаза ойла, сирла де.
Вовшийн дезаш, цхьаьна мур
Боккхур бу вай самукъне.

Керла адмаш, керла хан,
Керла кхоллам тусуш шайн.
Дицло туьйра, дицло гIан,
Гича гIиллакх кIентийн вайн.

Оьзда кIентий, мехкарий
Товш бу, вовшийн ларам беш,
Шайн хьуьнаршца мехкан сий,
Лаккха ойъий, Iалашдеш.

Хьоме лаьмнаш лекхало,
Къона дегнаш декхало.
Суйнаш кхарстош бIаьргаш чохь,
ТIома довлий, богIа бохь!

Лаьмнашкахь малх кхетча,
Дуьйлало хиш,
БIаьстено къагадо
Со вина латта.
Эзарнийн озаца
Ас лоькху йиш
Сайн ненан маттахь.

Декъала хуьлда хьо,
Дай баьхна кIошт!
Ирс долуш веха со
Токхечу хьаьттахь.
Йеза йоI декъалйан,
Лоьху ас дош
Сайн ненан маттахь

«ГIелбелла ненан мотт,
Ца оьшу кхин», –
Аьлла, шайн нийсархо
Курвала хIоттахь,
Алийша цуьнга:
«Ларде хьайн сий!»
Шайн ненан маттахь

Вай, Далла хастам беш,
ДоIанаш до.
Со хIинца дахаран
МаьIнах а кхетта:
Стаг волчо, дозал деш,
Сий-пусар до
Шен ненан меттан.

Йашайай, дIайаккха
Херонан йис,
Дакъаза долу халкъ,
Хийра мотт харжахь.
Карор ду массарна
Бакъдолу ирс
Шайн ненан маттахь.

Эзар шо сол хьалха дуьнен чу ваьлла,
ГIиллакхе йоI гича, са малхадаьлла,
Бохийца, кIанта, и йезалуш, аьлла –
«Хьомениг, хьо йоцуш мегар вац!» – аьлла.

Цул тIаьхьа мел дукха хан-зама йаьлла,
Йезаро къежвина, и кIант дIаваьлла.
Ас, ахь а, йоI гича, изза дош аьлла –
«Хьомениг, хьо йоцуш мегар вац!» – аьлла.

Теша со, сайл тIаьхьа эзар шо даьлча,
Хазаллех дог Iабош, шен бIаьсте йаьлча,
ЙоI кIанта хьостур йу, изза дош аьлла:
«Хьомениг, хьо йоцуш мегар вац!» – аьлла.

Йоьхна ойла серлайолу,
Деган мерзаш лиэкха довлу,
Бицло йуьхьарлаьцна некъ,
Дика адам дуьхьалкхетча,
Цуьнан дагах дог хьайн кхетча,
Саца лаьа хан, ца йолуш чекх.
НеI комаьрша дIайиллина,
Кхачех дуьзна шун диллина,
Хьаша эца кийча хила хьо.
Кхочур ву цхьаъ, делахь рицкъа,
МеттахIоттор бу цо ницкъ а.
Далла хьалха сийлахь вийр ву цо.
ГIиллакх вайна делла Дала,
Оьшучарна орцахвала.
ГIиллакх лоруш, баьхна оьзда нах.
Дийнахь-буса кхайкхарх милла,
Орцахвала кийча хила.
Айхьа хадош, хьайн доьналлин мах.
Нохчийн кIант, сан ваша хилла,
Аьтто боьхна висча, тилла,
Серлабоккхуш дорцехь боьхна некъ.
Дика адам дуьхьалкхетча,
Дикчу дагах дог вайн кхетча,
Лаьа саца хан, ца йолуш чекх.
Орцахвала хьо массарна,
ЦIенчу доггах, доцуш цIарна,
Айхьа диннарг кхана карор ду.
Барам ойъуш, вай а хьур ду,
ЦIа ца дахка, вай а гIур ду,
Оьзда гIиллакх даха дуьсур ду.

Набарна тевжича
Адам а, малх а,
Буьйсанан шелонехь
Висча со цхьалха,
Сан ненах йисна цIе,
Йайна го пешахь,
Кхин йогур йац аьлча,
Атта дац теша.
Сатийсам бох а беш,
Йагалахь алуо,
Хьан цIеро башабо
Кийрара бала.
Ненан цу серлонгахь
Со ирсе хета,
ГIенаха Iехалой,
Мерза наб кхета.
Седарчий лепадеш,
Йоьлура суьйре,
Ненаца хазлора
Бераллин туьйра.
«Сан зезаг, дахалахь
Хьо ирсе», – олий,
Нанас со хьостура,
Мара а къовлий.
Ткъес тоьхча, кхерийна
ЧIегIардиг санна,
Кхайкхира, идира,
Йилхира нанна.
Ас Деле арз дира,
Нахала йолуш:
«Сан нана дIайахна,
Соьга ца олуш».
Дависа хьан делаI,
Шелйелла ойла!
Дог доьлхуш, хьо цхьана
Беро ма йойла.
КIеза ма угIийла,
Ненаца доцуш,
Ага ма дуьсийла,
Тахко стаг воцуш.
Буьйсанна шабаршца
Боху ас «нана»,
Iуьйранна и цIе го
Йазйина анахь.
Ма мерза дош ду и
Цхьалхачу дагна,
Сатийса гIора луш,
Хинволчу стагна.

Жималло, цецйоккхий,
ДIайуьгу со аьрха лела,
БІарлагІех Iехалой,
Дош доцчух
Со цкъацкъа йоьлу.
Къадоцу сан ойла
Йуткъйелча догIанах Iана,
Сан гIалат лачкъадой,
Къайлаха йоьлху хьо, нана.
Дарц къардеш, лаьмнашкахь
Йуха а йолуш йу бIаьсте,
Харц эшош, нана, сан
ГІелделла жима дог хьаста.
Соьгара хаза дош
Ца хезаш, хьо йехха хьелахь,
Нана, со хьо йолчу дІакхочур
Йуй хууш, Iелахь.
ТІаккха вай далхор ду,
Ца дезаш, хесто мел дезнарш,
Буса а, дийнахь а
Бехкбоцчу дегнашкахь лезнарш.
Доьзалша хьовзийча,
Хьан дахарх со хIинца кхета,
Йелха а, йела а хьо йолуш
Мел дола хета!
Ас даим дозалла дина
Хьомсарчу оьздачу ненах,
Со даим цуьнца йу,
Ца къаьсташ буса йа мерзачу гIенах.
Хьомениг, хаалахь, хьо суна
Дуьненал дукха ма йеза,
Йала а кийча йу тахана,
Хьо сайна хилийта реза.

Ша-шена йетташ,
Дагах кайетташ,
Бойначу букъана
Кура аркъалсетташ,
БIаьрса дайна,
Синтем байна,

Боху цо:
Сан безам байна,
Сан безам байна!
Экханах тарвелла,
Дуьненна дарвелла,
Хеназа къежвелла,
Баланна азвелла.

Боху цо:
Ца везавелла,
Ца везавелла,
Йезачу йоIана
Ца везавелла...

Баьсса бу вай лелла урам,
Безамо ца детта ов.
Сегаш бу боданехь чIурам,
Ойланехь хьан амат дов.

Кхин аса боьхур бац безам,
Сих ма ло, хьоь бохур дац.
Лоьхур бац байъина тешам,
Мел кхайкхарх, ладугIур дац.

Со хьуна йоьлхур йац цхьалха,
Набарха цIе йохур йац.
Доладеш, хьийзар йац хьалха,
Сагатлахь, дог оьцур дац.

ТIехйер йу, ца вевзаш санна,
ГIелвелла, хьо цхьалха гарх.
Тешар йац йогIучу ханна,
Ахь, хестош, со Iехайарх.

Сан дог со тилайан гIерта,
Цо соьга ца дугIу ла.
Хьийза и хьо волчу керта,
Мел дехарх, ца доьрзу цIа.

Беснеш тIе сан бIаьрхиш хьолху,
Хорам беш, деттало дог.
Хьо велош, со хIунда йоьлху?
Хьо воцург хIунда ца го?

Хьо, хастош, вазварах,
Комаьрша тойнехь,
Хууш дац, накъост вуй
ДIахIотта девнехь.
Ма теша, хьайга мел
Къонах ву бахахь.
ДоттагIа караво,
Вуон-дика дагIахь.

БIаьрг белла йиш йоцуш,
Сийна даш детташ,
Букъ тIехьа хьо лоьцуш,
МостагIна йетташ,
И хиллехь, ма сихло,
ДоттагIа хийца,
Тешаме ша хилар
ЧIагIдинехь цIийца.

МостагIий эшийча,
Турпалхой баьржа,
Селхана личкъинарш
Коьллашкахь Iаьржа.
Мерза мотт Iамабой,
Уьш улле гIерта,
Йахь йоцу «доттагIий»
Ма бита керта.

ДоттагIий хилла, шу
СхьадогIу бертахь,
Шун тешам бахчийна
Йоврйоцчу цIергахь.
Дахалаш, нохчашна,
Масал а хилий,
Бахийта тIаьхьене
ДоттагIех илли.

Iожаллин цIергахь шу,
Хер ца луш, даьгна.
Гергарло, тIулг санна,
Харцоно аьгна.
Амма аш Нохчийчоь
Дуьненахь йазйи,
ТIаьхьарчу тIаьхьенна
Малхал а хазйи.

Чекхйели сел йоца бIаьсте,
Доьлхуш ду гуьйренан дерз.
ЧIир йоцуш, вай вовшахкъаьсти,
Хеди сан пондаран мерз.

Олхазарш дIатийна бен чохь,
Беснеш тIехь Iийдало хи.
Хьан дешнийн къахь йисна даг чохь,
Вай цхьаьна доьлур дац кхин.

Стиглара лахлуш ду леча,
Оллийна лазийна тIам.
ХIинца хьо хьоьстур йу кхечо,
Кхечо хьан туьдур ду гIан.

Доьлхур ду буьйсанна арцахь
Вай бIаьрзе дIатесна ирс.
Эрна ду вай довлар орцах,
И шелдеш йиллича йис.

Ас, хIетте, баркалла боху,
Ахь овкъарх латорна суй.
Даьгна дог йуха ца догу,
Вай къийларх гIаддайна буй.

Хир йу хьох тешаме гIортор,
Хаздина хьеннан а цIа,
Декъалбеш декъаза корта,
Цунна чу диллина са.
ТIаьхьара алар:
Хьох къастар мел хала хилла,
Ирс доцу безаман цIе.
Вита со тесначохь Iилла,
Ма гIерта кхин суна тIе.

Мацвелча, дарлуш,
Вуьзича, виэкхаш,
Ахь эрна леладо
Къонахчун мекхаш.

Тапча а хаьнтIе ахь
Оьллина эрна:
Хьо кхоьруш хетало
Вахьарна, верна.

Лекхачу гIентахь
Тоха ахь мухIар,
Тоьшал деш хьо хилар
Осала цIуьхIар!

КIант:

Сан некъаш хедадеш,
Хьо сох ма къехка,
Ца веза суна хьо,
Ахь соь ма баха.
Бешара IиндагIаш
Вайн дуьхьа техка.
Цхьаъ везаш ца хилча,
Хала ду ваха.

ЙоI:
Сан лорах лела хьо,
Таллархо санна,
Со мукъа ца йуьтуш,
Цхьана а ханна.
Со йовр йац, хьуна,
Ахь са ма гатде.
Сан маьрша некъаш
Суна ма гатде.

КIант:
Лечано ловзабо
ТIам шера кхокха.
Лечанна кхокха шен
Йийсар бан лаьа.
Суна а йеза хьо
Сайн сил а дукха,
Кхечарна дIа ца луш,
Йеригге йаъал.
ЙоI:
Ирчаниг, сонтаниг
Безамо хазво,
Мисканиг, гIийланиг
Эланал вазво.
Набаро гатвича,
Ца оьшу гIовла.
Сан бIаьргаш тоххара
Хьо виъна бевлла

Цхьаьна:
ВогIу со, безамо
Бузийна кийра,
Цундела массарел
Ирс долуш хета.
Iалашде даима
Безаман туьйра:
Вай вовшех ца кхетарх,
Дог дагах кхета.

Цхьаьна:
Ма леста безаман терза.
Вовшашца дуьне ду мерза,
Вай вовшех дозал дан деза!
Суна – хьо, хьуна – со веза!

Зазина

Тийна Iа со, хьо дIайоьдуш,
Ала дезарг бехк хетта.
Даго, бIарзлой, тIаьхьауьдуш,
Хьан цIе йохуш, мохь бетта.

Синтем байна вайша леларх,
Орцахвала цхьа а вац:
Хьан нуьре бен кху дуьненахь
Суна гIоли йалур йац.

ТIаьхьар алар:
Доггах боцург безам бац,
Тешам боцург марзо йац,
Дог даго бен хьехор дац,
Дог даго бен Iехор дац!

КIорда ца до хьоьга хьежа:
Хьо сан синан тIемаш ду.
Хьо кхечунна хIунда къиэжа,
И хьо йоцуш мегар ву!

Хьо йистхилча, волу тIома
Со, ца кхеташ, лаьттах ког.
Хьо дIайоьдуш, хьоьца лома
Сихло панадаьлла дог.

Оьзда куц-кеп, тайна лелар,
Хьоьгахь ца товш хIумма а дац,
Цхьаьннен дац хьан санна йелар,
Йа, хьан санна, ийман дац!

Соьлжа-ГIала йаьсса лаьтта,
Кхоьлий сирла маьлхан де,
Хьо ца хилча, маршал хатта,
Дуьне хаздеш, самукъне.

– Ас гIазот даьккхина
Хьацарца, цIийца, –
Хьо чIогIа Iемина
Харц къамел дийца.
Хьо муха вехар ву
Доьхкинчу синца,
Хьо оццул вилхинарг,
Ницкъ боцуш хийца?

Хьо хилла жен коьртехь,
ХІоьттина газа.
ХIун диси, хьо бахьнехь,
Адамаша ланза?
Хьо-м хIинца гена ву
Хиллачух кхета.
Садолу хІума, хьо
Адам ца хета.

Маретана

Лулахь меттиг йу аьлла,
Сох безаман цIе йаьлла,
Йахча цига хьажа со,
Гира суна, хьаша, хьо!

Везавели, йоцуш чот.
Хазахийти оьзда мотт,
Дагна хьоме бIаьргийн нур,
Хелхаволий, ойъу кIур!

Хьо ма къехка, хьаша, сох,
Со ца къехкий, хьаша, хьох.
Ас хьо цхьалха вуьтур вац,
Тховса цхьанне дIалур вац.

Дашехь гал ца волу хьо,
Хаза хелха волу хьо,
Ойла гIаттош, тухий мохь,
Туьйране ахь бугIу бохь!

Хьаша доккха беркат ду,
Хьаша ларар – декхар ду.
Диц ма делаш, мехкарий,
Хьаша ду вайн мехкан сий.

Хьаша дукха хьехийна,
Хьешо дог сан Iехийна,
ЦIа ца кхачахь тховса со,
Ала нене: йигна цо.

ДIогара хаза йац иза,
Дац цуьнан исбаьхьа куц.
КIентий, шу гонах ма хьийза,
Ма хьеша маргIала буц.

Дуьне леста
Долало,
КIентийн дегнаш
Тохало,
Лаьтта бIаьргаш
Хьовсийна,
ЙогIуш яйча
Мадина.

Ца хьежахь гонаха акха,
Ца беттахь машен чу бIаьрг,
Ца йеза кIенташна тIаккха,
Йа пусар ца до цхьа хьаьрк

Шу йало-йига ца лелахь,
Ца ларахь вайнехан эхь,
Тхо долчу, кIентий, ма лела
Дас эцна машенаш тIехь.

ЙогIур йу исбаьхьа Iуьйре,
Декъалйеш хьийзар бу нах.
Бакъдина даг чуьра туьйра,
Кхетар бу Мадинин малх.
Хала ду дика кIант харжа,
И, зуьйш, ца баьккхича мур.
Де хийцарх бодано Iаьржа,
Ца къарло безаман нур.

Дог, хьо ма хилахьа
Даима догуш,
Дитахьа Iийжадар,
СадаIар дайна.
Со хIаллак ма вехьа,
ТIулг санна, огуш,
Мел дукха баланаш
Вайшимма лайна.

Ас хьоьга-м ца боху,
Безам дIакхосса,
Ца боху, хьайн серло
Боданах хийца,
ЦIаналла оьшу хьан
Даим цхьабосса,
Iамахьа соьга хьайн
Къайленаш йийца.

Цхьанне урх ма лолахь
Харцонца доза,
Бакъонца некъ биэлахь,
Детталуш мел ду.
Суна а сов дезна
Нахаца вазар,
Диканна хьо гIаттахь,
Мелла йал мел бу.

Делахь, ма хилалахь
Даима догуш,
Кхоьру со гIорорна,
Йовхо кхачийна,
Жимделла дисарна,
Балано огуш,
Йа цхьаммо хьийзорна,
Ницкъбеш, сацийна.

Ас дешча гIорийна терахь,
Сингаттам тIегIерта жерахь.
Го суна нах бойъу хьераш,
Шелделла, мацделла бераш,

Балано Iовжийна наной,
ГIайгIано хьовзийна къаной.
Го суна чекххьаьжча дахкарх,
ГIийла нах баьхна шайн махках.

Узамаш, IиндагIаш хилла,
Паналлехь синкъерам тилла.
Го суна цIа доцу мархаш,
Къахета стаг воцу бIаьрхиш,

Адамех дисина суьрташ,
ЦIе йоцу, каш доцу чарташ–
Бен боьхна хьозарчий санна,
Лаьтта тIехь ца оьшуш цхьанне!

Сан лерехь бекаш бу узам,
Туьйш боцу эзарнийн лазам.
БIаьргаш, шу белхалаш, белха,
Дуьне, хьо дохалахь маьлхан!

Моьттура, ши зезаг
Къасталур дац,
Ца къаста бина шад
Басталур бац,
Безаман гIаланаш
Йагалур йац,
Ца догIу баркалла
Алалур дац.

Моьттура, маьлхан де
Кхолалур дац,
Къастаран догIанаш
Дуьйлалур дац.
Моьттура, кхечунна
Дог лозур дац.
Моьттура, кхечо сайн
Дог дузор дац.

Моьттура, сел къайлах
Тешийнарг шех
Дуьйцур дац массаьрга,
Даьккхина кех.
Моьттура, хьо гича,
Со къехкар йац,
Маршалла ца хоттуш,
Дог Iалур дац.

Моьттура, кийрахь ша
Лелалур бац,
Кхечунна догцIена
Йелалур йац.
Моьттура, хьо воцуш,
Йахалур йац,
Йаздинчух дуьнен тIехь
Валалур вац.

Моьттура, массарна
Хьоьжуш бу малх.
Моьттура, нийсонца
Бехаш бу нах.
Моьттура, къонах ву,
Дош лардан хьайн...
Цамоьттург кховдадеш
Дуьне ду вайн.

Хьан куьйга хи тухуш, кхиъна,
Зезагаш хазлуш ду луьста.
Хьо гина, дог Iабо лиъна,
Лаьтта со IиндагIехь йуьстах.

Лесталаш, зезагаш, леста,
Воллу шу куьг хьоькхуш, хьеста,
Дог дузош хьожанах чоме:
Суна а ма ду шу хьоме.

Кхуьу хьо зезагах тера,
Сатийсам къагабеш сирла.
БIаьрг хьуна ца боккхуш тIиэра,
Лела со, хьан IиндагI хилла.

Дуьненахь хьо цхьаъ йу бохуш,
Зезагаш хьоьсту ас луьста.
Хьо йолуш, ирсе со лоруш,
Бехк лоьцу безамна йуьстах.

Со хийла хьан корехь хьело,
Ойлане хьо хилча, бIарзлуш,
Хьо йелаелча, со воьлу,
Вистхилар дашал а дазлуш..

ДIайаздо кхетамо хабарш,
Ахь-хьайга деш долу шабарш.
Ца оьшу нехан кIант хьехо:
Со хилча тилаван, Iехо.
Хьайн хаза зезагаш марахь,
ЙогIу хьо, самукъадолий,
КIордадой IиндагIехь, арахь,
Йезарна со дуьхьалволу.

ТIаьхьара алар:
Хьо марша йогIийла,
Сан дашо Iуьйре,
Хьо марша догIийла,
Безаман туьйра.
Хьо марша йогIийла,
Де-дийне хазлуш,
Хьо марша йогIийла,
Гергарло марзлуш.

Кхолламаш боькъучохь
Сан кхаж ца баьлла,
Бехк баккха хьоьгара,
ГIалат ца даьлла.
Хьан амат хьоьсту ас,
Куьйга дог лоций,
Хаьа, хьо йеза сайн
Кхин бакъо йоций.
Сан кура ойланаш,
Къа доцуш, хьешна,
Даггара сан иллеш
Цхьанна а ца эшна.
Баьгначу седанна
Серло ца йеза...
Iодика йойла хьан,
Со хьегна безам.
Вайн синош кхоьллина,
Къаьстина лела,
Йиш йоцуш вовшашна
Делха йа дела,
Йиш йоцуш, гIелйелча,
Дог-ойла хьаста.
Iодика йойла, сан
Хьеелла бIаьсте.
Ца бузуш, сецна малх
Хьоьжуш бу гIийла.
Ас хьуна озадо
ТIаьххьара илли.
Хинболчу безамца
Хьо марша Iойла,
Iодика йойла хьан,
Iодика йойла!
Сан кхоллам ца хилла
Воккхавен, аьхна.
Хьайн ирсан зовкх хьоьгуш,
Хьо а ца йаьхна.
Ца ваьлла боху ас
Iодикайойла,
Къастаран къаьхьа де
Цхьанна а ма гойла!

ЙоI:
Кура ву хьо
Барам боцуш,
Аьрха ву хьо
Бустам боцуш,
Сиха ву хьо
Сацам боцуш,
Стешха ву хьо
Тешам боцуш.

КIант:
Кура хилча,
Вешар варий,
Суна ларча
Оьшур йарий?
Стешха хилча,
Тешар варий,
Ахь сел атта
Iехор варий?

ЙоI:
Сан ойланех
Хьо ца веша,
Сан чIагIонех
Хьо ца теша.
Сих ма ло хьо
Сан дог хьиэша,
Сан бIаьргашкахь
Безам биэша.
КIант:
Хьайн ойланех
Туьйра дина,
Дуйнаш бууш,
Даар дина,
Шина бIаьргах
Жайна дина,
Ма вийца со,
Байракх йина.

ЙоI:
Синкъерамехь
Хелхайаккха,
Кхечо къовсахь,
Дов ахь даккха.
СовгIаташца
Курайаккха,
Хьоме нуц ву
Эр ду тIаккха!

КIант:
Синкъерамехь
Хелхавала,
Къовсам баьлча,
Девне вала,
СовгIат эцна,
ЧIанавала,
Шуна сох нуц
Хир вуй теша?

ЙоI:
Стигал вала
ТIемаш дац хьан,
Лаьттах вола
МIараш йац хьан.
Со йоцуриг
Безам бац хьан,
Вайша цхьаьна
Даха деза!

Цхьаьна:
Ас хьан Iуьйре
Кхолор йац,
Ас хьан суьйре
Йохор йац,
Вайша къийса
ХIумма а дац,
ГIиллакх доцург
Безам бац.

Сатийсам дахкарлахь тилла:
Къастаро баьккхи шен толам.
Хьан карахь исбаьхьа хилла,
Iуьллуш бу стоьла тIехь къолам.

ТIаьхьара алар:
Ас лам тIе йазйо хьан цIе,
Ас анахь дуьллу хьан сурт:
Ма лаца ахь хьайна тIе
Вайшиннан безаман чурт.

Со хьоьга хьоьжур ву даим,
Боданехь мохь беттар бу.
Сан байна ирс-седа, бай и-м
Бохуш, ас хьо лоьхур йу.

Хьо йоцуш, верзалур вац,
Хьо йоцчохь кхачош бу некъ.
Дуьненахь кхин марзо йац,
Ма баккха вайн безам чекх!

Суо хийла шелварна дарцо,
Бовхачу безамах хьоьгу.
Хьо йолчу карийча гечо,
Чекхвала «куьг» лохьа соьга.

Ву Делан кхиэлана реза,
Сатоьхна, къурд базниг вац.
Делахь а хьоьцачул мерза,
Кхечуьнца ирсе хир вац.

Генара аре, генара мохк.
ГIаргIулийн тоба йу къилбехьа йоьдуш.
Ас тийна илли даьккхина хьох,
Со вина латта, хьо гаре хьоьжуш.

Iуьйранна седарчий уьдучу хенахь,
Цу стиглан Iаьрчашкахь гIаргIулеш гахь,
Хьо церан иллешка ладугIуш Iелахь –
Сан илли ду, хьуна, церан дагахь.

Хаза ду латта массо а меттехь –
Адамийн дегнаш цхьатера дац.
Амма кху дуьненан цхьана а маьIIехь
Со винчу латтанал хаза мохк бац.

Сан иллеш даима самукъне хилла,
Ирс долчу вайн дахарх со воккхаве,
Амма цхьа илли-м хир ду сан гIийла –
Генарчу махка аш со воссаве.

Генара аре, генара мохк.
ГIаргIулийн тоба йу къилбехьа йоьдуш.
Ас тийна илли даьккхина хьох,
Со вина латта, хьо гаре хьоьжуш.

Вай атта дахар
Деле ца дехна,
Харцонах уьдуш,
Гечо ца лехна.
ВорхI ломал дехьара
Ирс эшна дац.
Нохчийн мотт, хьо бацахь,
Тхо данне дац!

Даймахках лаьцна
Вай илли олу.
Вайнехан ийман
Цунах схьадолу.
Дайн иллеш ца декахь,
И Даймохк бац.
Нохчийн мотт, хьо бацахь,
Тхо данне дац!

Воккханиг хасто,
Жиманиг нисван,
Бакълуьйриг къасто,
ГIалаташ гечдан,
Къонахчун дош лардан
Ма атта дац.
Нохчийн мотт, хьо бацахь,
Тхо данне дац!

Вайн дахар хаздо,
Вайн ойла йазйо
Бекачохь оьзда
Нохчийчун мотт!
Хиндолчух тешош,
ГIиллакхаш дебош,
Бека хьо даим,
Сан ненан мотт!

КетIарчу гуьйриг тIехь
Ловзуш ду бераш,
Воккха стаг маьлха кIел,
ГIадвахна, Iа.
И сирла хазалла
Йохайан кхоьруш,
Йилбаз-мох лам тIехьа
Лечкъина дIа.

ЦIеххьана герз долу,
Къахкадеш кхокхий,
Iадийна, кхоссало
Аган чохь бер.
Зударийн мохь болу,
Доккха са доккхий,
БIарзбелла хьийза уьш,
Ца бовла хьер.

Жима стаг вожийна,
Летачохь вонах.
Йац цуьнан йуьхьа тIехь
КIиллочун хьаьрк.
Маьлхан нур кхолийна,
Iаржйели гонах,
Нанна тIе хьаьжначохь
Сецна бу бIаьрг.

Ткъа нана, доIанна
Айбина куьйгаш,
Стигалийн Iаьршашка
Бетташ йу мохь:
– ХIай, Дела, йу хьуна
Хьан дикнах хьоьгуш,
ЧIагIйелахь со тахна
Хьайн ийман чохь.

Хийлаза мохь хезна
Лаьмнашна нохчийн,
Йамартло, тешнабехк
Хьийзиначохь.
КIиллоша, схьаоьций,
ЦIен деши, бохчий,
Мела цIий Iенийна
Вайн Нохчийчохь.

Йахь йолчу ненан кIант
Кхуьур ву майра,
КIиллочун гIиллакх ду
Тешнабехк бар.
Осалчу доьзалхох
Ца хуьлу хайра,
Замано дIайойъий
Дахаран лар.

Турпалхо вехар ву
Мокхаз а хилла,
Ца дойъуш кхиийнчу
Шен ненан сий.
И хестош, декар ду
Къонахийн илли,
Пхенашкахь шелдаларх
Кхихкина цIий.

Алиева Хьавана

Ламанца дохк-марха IаьIна,
ДогIанна кечам беш йу.
Кхоьлина ойланаш таьIна,
Керла де гIайгIане ду.

ЦIеххьана хийцало Iалам,
Мехаш а лагIделла го,
Ийманца къагайеш г1ала,
ЙогIу гуш Соьлжера йоI.

Кхолламан исбаьхьа туьйра,
ХIаваэхь болар ду дайн…
Ма серлайели сан Iуьйре,
Ма сиха сингаттам бай.

Балдаш тIехь ловзуш ду йелар,
БIаьрнуьро йашайо йис,
Йу оцу къоналлин шен лар –
Даржадеш гонаха ирс.

Шорлолахь дахаран ане,
Хьалхе ду кхачо вайн рицкъ!
СовгIатна луш сирла кхане,
Жималлехь бу онда ницкъ!

КIеж туьйсуш, дог дуьйлу хелха,
Бан а бац жималлин мах:
И мел йу нур догу маьлхан,
И мел йу ца бузу малх.

Вотанах йекар йу дин берг,
Ловзараш ломахь хир ду…
Нохчийчоь, хьан сирла хиндерг
Мехкарийн оьздаллехь ду!

Петирова ПетIаматна

Хьо гича, кегийрхойн
ДIасовцу хабарш,
Ца хеза эвхьаза,
Беламе забарш.
Массеран дегнаш тIе
Маьлхан нур хуьйшу,
Ненаца бер санна,
Дарцаш дIадуьйшу.

Хьо гича, малх болу
Мархашна тIехьа,
Мехкарий цецбовлу
Керташна дехьа.
Пхьоьханехь воккхачо
Олу дош дицло,
Хьан хазчу амато
Массарна ницкъ ло.

Хьо гича, богIало
Урамехь богIурш,
Белалой, тохало
Вовшийн дов дохурш,
БIаьрзечу корашкахь
Зезагаш денло,
Лайн кIелахь Iаьхкина,
Аренаш сенло.
Хьо гича, сан йоьхна,
Дог-ойла гIотту,
Iуьйрено, цIий а лой,
Соь хьал-де хотту.
Хьо гича, совболу
Сан деган бахам,
Хьо гича, со сихло,
Къар ца луш ваха.

Ховхачу хьегамийн туьйра,
Хьо йазйеш, эшаре долу:
БIаьстенах тарло сан гуьйре,
Ойланехь зезагаш довлу.

Схьахьаьжча, кIайчу йуьхь тIера
Iаьржачу бIаьргийн ши тIадам,
Цецволий, хуьлу со къера –
Гина дац хьол хаза адам!

Адамашна йукъахь ву цхьалха,
Хьан сурт ду бIаьргашна хьалха.
Ирс хета хьоьга сатийсар,
Хилла хьан хазаллин йийсар.

Беснеш тIехь кIаьгнаш а хIиттош,
Дозаллех дуьзна ду хьажар,
Кегийрхойн дог-ойла гIиттош,
Оьзда йу букъ тIера кIажар.

Хьо йолчохь иллеш ду декар,
Хьо йолчохь дог дуьйлу хелха,
Хьо йолчохь стигал йу йекхар,
Нохчийн йоI, хьо нур ду маьлхан.

Ло санна, кIайчу йуьхь тIера
Iаьржачу бIаьргийн ши тIадам
Белийта, ца воккхуш хиэра:
Сол ирсе хир дац кхин адам.

Петирова ПетIаматна

Хьо даим тайна йу,
Хьо сирла йоьлу,
Хьо, цкъа а ца кIадлуш,
Халонел тоьлу.
Замано огуш йу
Мел чIогIа аьлха,
Хьо йина хилла-кха
Цкъа а ца йелха.

Хьо цкъа а ца йуху,
Къонахий бохарх.
Ахь лерг а ца ухьу
Кхолламо тохарх.
Болатах йина-те
Хьан амал аьрха?
Диканиг, доьху хьоь –
Цкъа мукъне йелха.

Вай даьхна дуьнен тIе
Баланаш худа,
Хьаьрчина хилла-те
Вайх хьенан гIуда?
Мел йийларх харцо
Хьайн даг тIехь хелха,
Хьо цкъа а ца йеша,
ГIаддайна, йелха
Мацйелча, гIелйелча,
Борз угIу гIийла,
Дарцо а узам бо
Лаьмнашкахь хийла.
Хьо цхьаъ йу доьналлехь,
Мокхазал тоьлуш.
Дог делхо дезачохь
Самукъне йоьлуш.

Дог Iабо, сатедан
Iанийта хелхар,
И санна оьшуш ду
Зударийн белхар.
БIаьргех хи далийта,
ДIахьажий маьлхе.
Хьуьнар хьайн хаийта,
Цкъа мукъне йелхий.

Мел кхоьлина йарах Iуьйре,
ДогIа тоха йаз а лой,
БIаьсте санна, хазло гуьйре,
ЙоI схьахьаьжча, йелалой.

Дезарш, декхарш алсамдовлу,
Дуьне-эхарт кIордадой.
Дахар, хазлой, серладолу
ЙоI схьахьаьжча, йелалой.

Хийла некъаш йухъхьадовлу,
Мерза синтем къахь а бой,
Даго, доьлуш, илли олу
ЙоI схьахьаьжча, йелалой.

Дан йиш йоцуш дегIан дола,
Цхьалха висча, оллалой,
ТаьIна ойла тIомайолу
ЙоI схьахьаьжча, йелалой.

Сан жималла карлайолу,
Ойланехь сох эла вой.
Доьлуш, дог сан халхадолу,
ЙоI схьахьаьжча, йелалой.

Дала оьмар
Йеха йелла,
ТIаьхьависахь,
ДоттагI, сол
ЙагIахь Iуьйре,
Кеч а йелла,
Ма сихлолахь
Со дIаволла!

Ас и Iуьйре
Даг чохь кхаьбна,
Вац со цунах
Цкъа а Iаьбна.

Нагахь суьйре
Тийна йагIахь,
ЦIийеш Джалкхан
ТогIехь колл,
Алкханчаша
Кхаьънаш дахахь,
Ма сихлолахь
Со дIаволла!

Ас и суьйре
Даг чохь кхаьбна,
Вац со цунах
Цкъа а Iаьбна.

Нийсо толо
Араваьлла,
Бакъдерг каро
Бетташ лол.
Йетташ, Iуьттуш,
ГIараваьлла,
Хьо сихвелла
Со дIаволла!

Къонахчуьнгахь
Собар тов,
Ма хьейе сан
Iийжа чов!

П.П-на

Ахь суна Iамийна
Ца воха собарх.
Дахаро хьовзийна,
Ойланах хIоз барх,
ДоттагIчо пе тохарх,
Ца къийла буй,
Мел чIогIа де дохарх,
Ца къарбан дуй.

Ахь суна Iамийна
Диканах теша,
Цхьаннан а даг тIера
Зезаг ца хьеша,
Бакъ-харцо хоржучохь
Бан майра къастам.
Хьо суна йовзарна,
Далла бо хастам!

Ахь суна хьийхира
Дог-дикалла,
ДоттагIийн кураллаш
Шеквоцуш лан.
Безачийн бехкенна
Шелбелча кхерч,
Сонтачийн къиношна
Дайта соь геч.
Ахь суна Iамийна
Ца хьекхо церг,
Нахалахь стаг хила
Оьшуш мел дерг!
Сел шийла, дог доьхна,
Вай вовшахкъастарх,
Хьо суна йеллачу,
Далла бо хастам!

Серло йууш бода го,
Дегнаш дохку кийрахь лелха.
ТIамо латта айпе до...
ХIунда доь ахь дуьне маьлхан?

Йарташ, хIусмаш цIергахь йу...
Бертал тоьхна Iохкуш лаьмнаш.
Хьох хьарчийнаш синош ду,
ХIиттош нанойн бIаьрхин Iаьмнаш.

Бекхам тIаьхьакхочур бу,
Хьайн къиношца висча цхьалха.
Дохковалар адамехь ду –
Велха,салти, доггах велха...

Амине

ЦIеххьанчу кхиамо
Хьовзийча корта,
ДоттагIий гуллора
Сан тойне шорта.
Бохамо йиллича
Шен шийла йиc,
Cо цхьалха йуьсура,
Лар ца лой ирс.

Амма ас нахаца
Ца къуьйсу хьалхе,
Маршалла хоьтту ас
ГIоттучу маьлхе.
Орцане мохь хезча,
Хьоьсту ас буо,
Цундела ирс долуш
Со хетало.

Къайлаха декаш ду
Букъ тIехьа шабарш,
Цецйохуш, массанхьа
Дебаш ду хабарш.
Сан ирсах тамаш беш,
Йетташ бу чот,
Бакъонца харц эдеш,
Ловзабеш мотт.
Бах соьга, седарчий
Сан белш тIе оьгу,
Туьйране хьолах сан
Нийсархой хьоьгу,
Сан некъаш дешица
Кхелина ду,
Нохчийчоь йерриг сан
Когашкахь йу.

Хала ду лаамаш
Шен деган хьешар,
Барта ца алалуш,
Къорйоьлча эшар,
Некъ гайта нур доцуш,
Боданехь къеда,
Дог-ойла кхолаеш,
ДIабайча седа.

Нийсархой хIуьттур бац
Cох кхарда, бела.
Ас цхьанне гойтур дац
Сайн бIаьрхиш мела.
Шу санна, сайн ирсе
Со хьоьжуш йу,
Цайаьлла кхолламца
Со къуьйсуш йу.

Марзонна даржийна
Сайн деган тIемаш,
Хаалаш, со йуйла
Нах бовза Iемаш.
Дог цIена адамаш
Со лоьхуш йу,
ДоттагIий мел беха,
Со йехаш йу.

Сатийсам беха сан
Боьлхучу кийрахь,
Ца лаьа безаршна
Хета со хийра.
Со бахьнехь цхьанне а
Кхулур бац малх.
Дог доьхна хьоьжур бац
Со бахьнехь нах!

Со хIинца оьгIаз ца воьду,
Ас хьоьга ца хьедо дов.
Хьо гича, йогIуш йа йоьдуш,
Дагах чекх ца долу ов.

Сан дагах ца хуьлу эла,
Ца бугIу хелхаран бохь.
Тохарниг хьо йоцу дела,
Ца бетта цо хьоьга мохь.

Йиш йу хьан ма-луъу лела,
Дог лаьттехь лоьхуш хьайн ирс.
Хазвелча, кIантана йела,
Амма со велахь ахь виц.

Ца лии хьуна сох кхета,
Ца хии марзонан мах.
Стигалш а мел йаьсса хета,
Мел шийла гIоттуш бу малх.

Маржа, йоI, боху ас, маржа,
Хьо ган ас боккхур бац ког!
Ца лии хьуна схьахаржа
Хьо маьлхах тарйина дог!

Хьан кхоллам бу
Дийнахь-буса йацар,
Синкъерамца
Лачкъош доглазар,
Дош ца хеташ,
Куьйга корта лацар,
Йа хьайн бала
Нахе балхабар.

Хьан кхоллам бу,
Адмех лечкъаш, тийжар,
Къайлайохуш
Даг чохь йогу цIе.
Бендацарехь дойъуш
Кийра Iийжар,
Нехан бохам оьцуш
Хьайна тIе.

Даьсса долуш,
Ца техкийна ага,
Ахьа дитинарг
Баккха Iемаш ког.
Хьо Iемина
Къайлах цIергахь йага,
ДIа ца гойтуш,
КIожам хилла дог.

Хаьий-техьа,
Хьан цIе теш а хIиттош,
Буучарна, йеза
Бохуш, дуй.
Мел беза бу,
Шанах цIе а летош,
Ахь совгIатна
Кховдо хIор а суй!?

Мискачо мохь тоьхча,
Вай орцах ца довлу,
Буо-берах бумаьштиг
Саьхьара дIакъовлу.
Сутарчу дуьненахь
Дехаш ду вай,
Бахамо дакъаза
Дохуш ду вай.

Вай сагIа кховдадо
Iаьбначе* рицкъах,
Дозалла дечуьнга
Шен хьолах, ницкъах.
Харцонан дуьненахь
Дехаш ду вай,
Дезаро дакъаза
Дохуш ду вай.

Хьаькмашна хьалха вай
Оллайо ворта,
Делана сужда дан
Кхоабеш корта.
Декъазчу дуьненахь
Дехаш ду вай,
Ахчано дакъаза
Дохуш ду вай.

* Iаьбначе (авторан дош) - Iаьбначуьнга.

Хорам бина, хьерчаш логах,
Лаьхьа хилла, дукъдеш са,
Ахь дохийнчу дилхан дагах
Эзар дакъа хилла сан.

Со-м Iемина бала Iийша,
Даг чохь лалош дIаьвше даш,
Гушшехь, ахьа, сайна тийжа,
Охкуш долу Iаьржа каш.

Кийрахь муо беш, йаха йисна
Хьан когашкахь лайна хан…
Ас бодашкахь къурдаш дина,
ХьегIаш йамарт сибат хьан.

Дийна ву со, Дала мукъ лахь,
Собар мацца кхачош ду!
Сирла малх бу кхетта стиглахь,
Хьоьрсуш маьлхан догIа ду.

Дегнаш доьлуш, йахна хенаш,
Йухайерзо амал дац:
Беснеш йагош, хиш ду Iенаш –
ДогIа ду и, бIаьрхиш дац!

Йуха а доккхуш ду каш.
Забаре кегийрхой боьлу,
Гулдина мажделла гIаш,
Бохбала йагаеш оьла.

Чарташ тIехь сийсаш бу кIур,
НIаьвла шен хабаре йолу.
«Шен рогIехь вай а ду гIур», –
Воккхачо шабаршца олу.

Ког маса, сихбелла бохку:
ТIаьхьа ду кешнашкахь велха.
КIорга каш доггаха охку.
Нур лепа бен доцчу маьлхан.

Кегийрхой чехош ву молла,
Базбина кхелхинчун мах.
Ламаз хан тIехтуьлуш йоллу:
ЦIа баха сихбелла нах.

Когаш кIел – мадбелла кхор,
Кхиэл йина стигалш йу тийна…
Ахь тхох а дийр ду-кха пхьор,
Хан кхаьчча, хIай, дуьне сийна!

Дог дохош, атта до вай вовшийн аьшнаш,
Къа доцуш, дохадо вай вовшийн дегнаш,
Йуьхь йоцуш, чам бойъий, вай вовшехкъеста…
Оьшучохь куьг хьакха, догъэца, хьеста.

ТIаьхьара алар:
Топ йаьлла, цIе йаьлла, кхерстинехь алу,
Зен даржош, сахьийзош, даьржинехь талу,
Байракх тIехь айъинехь барт бохо харцо,
Даима кхочуш ду зударийн орца.

Беза нах теш лоьцуш, къамел до шалха,
Гонаха кхоладеш нур дашо маьлхан…
Хьомсаршна дуьту вай ирс долчех хьегар,
Цергашца сецадеш шайн балдийн дегор.

ТIаьхьара алар:
Топ йаьлла, цIе йаьлла, кхерстинехь алу,
Зен даржош, сахьийзош, даьржинехь талу,
Байракх тIехь айъинехь барт бохо харцо,
Даима кхочуш ду зударийн орца.

Мел дика ойланаш йисина Iахар,
НеI тоха стаг воцуш, гатделча дахар.
Къематде, ирча ду, боху, хьан амат,
Даима ларлолаш довларна гIалат

ТIаьхьара алар:
Топ йаьлла, цIе йаьлла, кхерстинехь алу,
Зен даржош, сахьийзош, даьржинехь талу,
Байракх тIехь айъинехь барт бохо харцо,
Даима кхочуш ду зударийн орца.

Баркаллин сужданехь кийча ву ала:
Дика кIант хьовха, дика йоI – гIала.
Божарша дIахьулйарх йоI вайна гонах,
Цкъацкъа и йоIIий бен каравац къонах.

ТIаьхьара алар:
Топ йаьлла, цIе йаьлла, кхерстинехь алу,
Зен даржош, сахьийзош, даьржинехь талу,
Байракх тIехь айъинехь барт бохо харцо,
Даима кхочуш ду зударийн орца.

Некъ Іуьллу
Буц йаьлла,
Бицбина тоххар.
Цо цхьа а,
Цхьанххьа а
Кхин вуьгур вац.
Орцанна
ГIо оьшуш,
Адмо мохь тохарх,
Дуьхьала цхьаннан а
Жоп хезар дац.

Ца хIуьтту
Ловзарш йа
Тезеташ гIийла.
Ца дугIу кешнашкахь
Аьлханан чурт.
Бераш а
Ца уьду,
Левзинарш хийла,
Йицйаран къораллехь
ДІатийна йурт.

Стаг дуьхьал
Кхетар вац
Маршалла хатта,
Йа йоьІан хьажаро
Тухур дац ан.
Мехаша
Лоькхуш ду
Гарманан латта,
Бен доцуш
Йа тайпа, йа орам хьан.

Кху арахь
Упханийн
Тийналла Іуьллу,
Цхьаммо а
Боккхуш бац
Ношбелла хьач.
Адамаш доцучохь
Ма ирча хуьлу,
Зама а хетало
ДIауьдуш лач.

Вирзина
Со кхуза
Дайн чарташ хьаста.
Сайн аьтто йа бохам
Балхабан хьоь.
Безачийн
БІаьргашкахь
Лехьайеш бІаьсте.
Куц меттахІоттадеш,
Хьан, Нохчийчоь!

Довхачу
БІаьрхиша
Йагайо беснеш.
БІаьргаш чохь
Дешаш ду
Къастаран дохк.
Оьшуш дац,
Нохчийчоь,
Хастаме дешнаш.
Декъала
Хуьлда хьо,
Дай баьхна мохк!

Замано лагIдо шен болар,
Дийшадо ломара хиш,
Озийча ахь, Димин Iумар,
Вайнехан ладугIу йиш.

Чехабеш боданаш Iаьржа,
Кхайкхадеш доьналла, сий,
Эшарш хьан диканна йаьржа,
Кхехкадеш шелделла цIий.

Мукъамо, шен тIемаш хоьций,
Айъабо дахаран мохь,
Цомгашчун лазам дIаоьций,
Дегнашка бугIуьйту буохь!

Пондаро,къонахчун герзо,
Толийна хийла вайнах,
Денйина дIайаьлла марзо,
ГIаттийна дIабуьзна малх!

Хьан эшарш весет ду хийла:
Ма бицбе шайн оьзда дай.
Ларбелаш Даймохк шайн сийлахь,
Ийман а ларделаш шайн!

Дехар ду тхо, Димин Iумар,
Хестайеш сийлалла хьан.
Боьлхур бу вайнехан пондар,
Мел гена дIаидарх хан!

Ирс лоьхуш, дIаэхарх мел гена шу,
Ма дицде неIсагIа хьомсарчу ненан.
Нана шен берашка сатуьйсуш йу,
ДоIанехь вай доьхуш массо а хенахь!

Нохчийчоь – зазалахь бIаьсте,
Къизалло со хьох ца къастий.
Нохчийчоь, хьийзаварх дарцо,
Хьо ду сан синтеман орца!

Дош ала дай хилар ду доккха ирс,
Дахийша ийманехь, вовшийн деш реза.
Мел генахь коьрта тIе йиллича йис,
Вай хьоме лаьмнашка цIадерза деза.

Нохчийчоь – сийлаллин бIаьсте,
Харцоно, со хьох ца къастий.
Нохчийчоь, хьийзаварх дарцо,
Нохчийчоь, хьо ду сан орца!

Исбаьхьчу хазалло айъина са,
Лаьтта со, Даймахке бIаьрг бетташ тийна:
Кхузахь ду сан дедай хьистина цIа,
Кхузахь сан бераллин ага техкийна.

Нохчийчоь – къоналлин бIаьсте,
Мацалло со хьох ца къастий.
Нохчийчоь, хьийзаварх дарцо,
Нохчийчоь, хьо ду сан орца!

Бала багIахь, къаьхьа, ирча
Сан дог долу хьуна делха,
Хьо, хазйелла, йоьлуш гича,
Даг чохь лепа зIаьнарш маьлхан.

Деган безам Iабош болу
Орам ас хьан лаьттахь лоьху.
Хестош Iуьйре, гIоттуш йолу,
Ас хьан хиндерг Деле доьху.

Лаьмнаш тIехьа малх схьакъеда,
Иллин аз хIаваэхь дега.
Нохчийчоь – сан гIенийн седа,
Серло луш, хьо тхуна къега.

Орцахволу, хьуна эшча,
Цергаш къовлий, ийзош йиш.
Хьо кху Лаьттахь хестош хезча,
БIаьргех довлу ирсе хиш.

Цецбаьлла сай сецна
Шовданна йистехь,
Кхерамо дахьийна,
Эгадо дегI.
Iаламо, тир йоккхуш,
Хазйинчу меттехь
Мерзачу сих бала
Цуьнга хьан бах?

ЛадоьгIча, схьахеза
Геннара гIовгIа,
Таллархойн жIаьлеша
Схьахьедо дов.
Пхенашкахь кхехка цIий
Малхал а довха,
Коьрте а, дегIе а
Схьадетта ов!

Хьанна ца деза хьо,
КIайн маьлхан дуьне,
Ца дезаш, хьо диънарг
Мила ву-те?
ДIахьоьжу кура сай
Геннарчу хьуьне,
Цига дIакхача ницкъ
Хир буй-те шен?

Дахаран суй кхерсти
Нур догу бIаьргашкахь,
Амма сел сиха
Дайра и дIа.
Iодара кхоьссинчу
ТIулгал а чехка,
ЖIаьлеш ма догIура
Хьуьн чуьра схьа.

Хьаьвзира, гатбелла,
Кура сай ломахь,
Лаьттара и, боьхна,
ТIа дегадеш.
Дахар! Ца хьежнера
И хьоьга гома.
ХIинца а ца хьоьжу,
Ша къиза леш.

ТIармаIал гатделла
Йистйоцу латта.
Цабаьлла хаьржи цо
Берда тIе некъ.
Ницкъ хир бац
Дуьнен чохь
И гора хIотто.
Аьрзунах даьккхи цо
Шен дахар чекх.

Гечделахь ахь цунна,
ХIай, Iаьржа Латта!
Сайно хьо хьешарна,
КъинтIера дала.
Там бай-м и
Къонахийн
Дегнашкахь гIатта,
Ахь цунна даггара
Баркалла ала.

Хьо ма чIогIа
Даьлла хьера,
Доккхуш кийрахь
Къаьхьа эра.
Хьо мостагIчух
Тарделла,
Сох ца Iебаш,
Дарделла.

Хьажахь, нах бу
Тарбелла,
Нийсо толо
Къарбелла.
Сан ойла а
Йуткъйелла,
Со а чIогIа
КIадвелла.

Хьо тардала
ГIерташ дац,
Хьо къардала
Дагахь дац.
Хьоьца къийса
Амал дац,
Хьо кошо бен
Нисдийр дац!

Шера аре,
Хийра мохк.
Хьерадаьлла
Кийрахь дог.
Сох ца Iебаш,
Дарделла,
Акхарочух
Тарделла!

ХIай, дуьне,
Баланех йуьззина
ЦIен дешин кхаба.
Хьо-м хIинца а
Ца доллу мискачу
Тхан декъах Iаба.
Дитахьа тхо йаккха,
Бехк боцчу,
Тхайн къинойн ирхо.
Хьоьга тхо
Къарлур дац,
Вала да воцучу
Мискачун чIирхо!

Дика вонца къуьйсуш,
Дуьне леташ ду,
Цхьаберш – къемат Iуьйшуш,
Кхиберш – къежаш бу.

ЦIий ду туьйсуш пхенех,
Орца дохуш ду,
Цигахь вийна хьенех,
Кхузахь тезет ду!

Зулам цIарах сийса,
Боьхна лела нах,
Адам готтехь хьийза,
Базлой вонан мах.

Азаллера дуьйна
Иштта хилла ду,
Дуьне ша а горга
БIаьрхих терра ду!

Стиглахь мархаш текха,
Ткъесаш лелхаш ду…
Хьеннан йелахь мекха,
Нана йоьлхуш йу!

Бакох хаза суьйре йу,
Адмийн йаххьаш йоьлуш йу,
Туькнаш дешех йогуш йу,
Сан дог царах хьоьгуш ду.

Нахе кхойкхуш метро йу,
Ц1енош хаздеш, чиркхаш ду,
Иллеш даг чохь декаш ду
Сан дог царах хьоьгуш ду.

Кафеш йуьзна адмаш ду,
Ирсе ловзуш бераш ду,
Церан кхане сирла йу,
Сан дог царах хьоьгуш ду.

2003 шо, Бакох

КIант вича, самукъадолий,
Вайнаха хIоттадо той,
Массарна къинтIерабовлий,
Безарша хохкуьйту дой.

МIаьргонаш шерел а йахло,
Са лоций, къорйулу хан.
Дойн бергаш вотанах тарло,
Сихаллехь туьйсуьйтуш чан.

Къонахий къийсамехь беха,
Багабеш харцонийн гур.
Дуьне ду къонахчун меха
Айъинчу нийсонан тур.

Хьан аз ду сирла некъ лоьхуш,
Массарна маслаIат хьош.
Барт, безам, эхь, ийман хьоьхуш,
Декаш ду хьан оьзда дош.

Серло ца хьулйайта маьлхан
Вайн паччахь гIаролехь ву.
Хьан дахар массарна хьалха
Махкана дIаделла ду.

Къийсамехь хан-зама туьлу,
Дебадеш къонахийн сий.
Бертахьчийн толамаш хуьлу,
Вайн ирсан орам бу и.

ДIабуза лестинчу маьлхан
Серлонаш кхачалуш йу,
Самукъне йара уьш хьалха,
Ткъа хIинца гIайгIане йу.

Шерех чекх дIахьаьжча генна,
Схьахеза хелхарийн мохь.
Аьрхаллехь йахначу хенан
Кхехкаш бу къоналлин бохь.

Нийсархой дIакхойкху соьга,
Ловзаргахь туьйсуьйтуш чан.
Ло аса маршалла хьоьга,
Йовр йоцу сан жима хан!

Биц ца бан, бити ахь кийрахь,
Йезачун хьажаран суй,
Ца къарбеш, ойланехь къийла,
Дуьххьарчу безаман дуй!

Мел къечух во кура эла,
Могашалла, доьналла луш.
Къоналла совгIат ду Делан,
Цкъа делча, йуха ца луш.

Сан бIаьргех ирсе хи леша,
Цецбуьйлуш, схьахьуьйсу нах,
Лаьар-кха даима хьежа,
Цабузу къоналлин малх!

Шу хир ду цкъа мацца къера,
ТIаьхьенех лечкъор йу цIе,
Туьйсина мостагIийн гIера,
ХIоттий аш хIара къематде.

Сел йамарт шу хьан дакхийна,
Аш мичахь доьхкина сий?
Декъаза шайн нана а йийна,
Мер дара аш цуьнан цIий.

Аш хьанна хьийзадо хIилла,
Эвхьаза далхадо гай?..
Къонахий ма кIезиг хилла,
Ма дукха баьржина лай.

Аш хьанна къуьйлуш ду буйнаш,
Аш хьанна хьекхайо церг?
Сутарло, хьарамло, дуйнаш –
Ма къен вац шу ца гуш верг!

ТIетаIIош шун дена ала,
Белар шун йахьйолу дай!
Мискачу сан къоман – бала,
ХIу дайарх къа доцу лай !

Марха а кхабало лиъча,
Делера беркат а дуссу:
Мацвелларг вузур ву йиъча,
Мецаниг цкъа а ца вузу.

Цо лоьху дегIана гIоли,
Осалчу шен синна там!
Мецаниг коьрте а волий,
ЙуьхьIаьржа хIоттадо къам.

Шен къоман сийлалла хьеша,
Когаш кIел божабо куй…
Зуда а цуьрриг ца теша,
Биича ишттачо дуй!

ХIун жоп лур эхартан шуьнехь,
Ког когах кхетта, хьо лахь?
Дависа хьан, маьлхан дуьне,
Ма чIогIа Iехаво ахь!

Баширов Вахаргна

Ламанаш дIахьулдеш, дижича дохк,
Белшаш тIе дазделча гIайгIанийн гIуда,
Ахь марахьарчийра берриг вайн мохк,
Хьомсарийн баланаш хьайн даг чу худа.

Ца лалуш, бохийча хьозанан бен,
Бер делхош, йаржийча аганан гIевла,
Ницкъ хилла бегира хьан деган хен,
Тезетахь буо йуьтуш хьайн Мескер-эвла.

Махкана дош-мокхаз къонахий тов,
Хиндолче дехки ахь марзонан некъаш.
Хьан оьзда гIиллакхаш ларарца сов,
Беркат ду Нохчийчохь де-дийне хьекъаш.

ГIоттуш ду Нохчийчохь ийманан нур,
Дикане некъ гойту хьан деган серло.
Вай вовшех хьегадеш, дIаэхарх мур,
Хьоьга, тхан хьехархо, марзо ца херло.

Сийналлехь анайист йайна,
ХIаваэхь аьрзуш а го:
Хаза ду, аьхна ду, тайна,
ХIай, Делан жил-Iалам хьо!

Кху хазчу Iаламе хьоьжуш,
Дахаран ойланаш йо:
Исбаьхьа хазалла хьоьшуш,
Вай цуьнан пусар ца до.

Зен-зулам хетар дац кIезга,
Харцабеш ойланийн пен,
Бехдича шовданан куьзга,
Бохийча хьозанан бен,

Кхокханийн эшарш а хадош,
Кхераме дегийча герз.
Иккхича, стигалш а Iадош,
Дахаран мукъамийн мерз.

Герзел а зулам до матто,
Бакъабеш дикаллин стом.
Вай Iабац, ца йича гатто,
Цхьаьнга ца хьебича тIом.

Молханан дахкарлахь хьун йу,
ЦIе йаьлла кхехкаш бу тIом.
Адмаша къуьйсуш дерг хIун ду?
Шун Нана-Латта дай со-м!

Ломан аьрзу лаьмнех йаккха,
ТIемаш цуьнан гIелло тIаккха.
Баха лаьмнех ломан нах,
Кхулу церан синойн малх.

Къиза Iедал хьекъалх тилла,
Сел жима къам хьийзош хилла.
Амма Iийшарх Сибрех къахь,
Нохчичо ца йелла йахь.

Нохчийчоьно хало лайна,
Харцо, къемат цунна дайна.
Дазло балийн деза дукъ,
Корта сирбеш, йижча йукъ.

Нохчичух аш паччахь варах,
Цунна дашо гIала йарах,
Хир вац реза дицдан цIа –
Кавказехь ду цуьнан са.

Хьоме ду ша вина латта
Ирсе ваха, вижа, гIатта…
Цунах кхета хала дац:
Нохчий боцуш Кавказ йац!

Веанера тхоьга молла
Со дIаволла,
Боьлхуш бара гергарнаш,
Iенош хиш,
Дуолий, мохо идош гIаш,
Даккха каш…
Тезет лаьтта
Кертахь доккха, гIовгIане.
Вац тезетахь
Цхьа а стаг гIайгIане.
Хилларш, лелларш
Дуьйцуш,
Доггах боьлу нах,
Цхьа ца волу
Кхелхинчуьнан хадош мах.
Белхаш буьйцу,
Базарш йуьйцу, хьолахой,
Эцнарг дуьйцу,
Кхеттарг дуьйцу, захалой.
Луьсту, узу,
Серлабоху аьшпийн кIур.
Тусуш, ирдеш,
Карзахдоху адмийн сур.
Сан верасаш
Бу массарал чуьрабевлла,
Со дIакхалхо
Кешнийн кертахь йолчу эвла.
Хьийзаш бу уьш,
Сан тезетах ловзар хилла,
Дика ду со
Церан дуьхьа велла хилла!

Далла тоха
Беза корта
Мунепикъна
Хьалха бетташ.
Иблис хьалха,
ШайтIа санна,
Цунна хьалха
Осал сетташ.

Дела багахь,
ШайтIа дагахь,
Миска адам
Iехочеран,
ХIу кхачоллалц
Маьлха кIелахь,
Везан Дела,
Геч ма делахь!

Ирча ду кешнашкахь заза,
Сингаттам цо байбийр бац…
Даго со валаварх кхуза,
Чурта кIел хьан хIусам йац.

Ламанца вац, боху наха,
Аренца хьо гина вац.
Карош бу ча йукъахь маха,
Амма хьо вахна лар йац.

Нахалахь хьан аз а девзий,
Хьоду со, ма-боллу ког.
Iехийна синхаам, цIевзий,
Тохало кийрара дог.

ТIепаза хьо вайчахьана,
Бен доцуш гIоттуш бу малх.
Хьо цкъа а ца хилча санна,
Вайн цIенна тIехбуьйлу нах.

Хала ду даго хьо валхор,
ГIайгIане доьлу хьан сурт.
Ловзар ду ийманехь кхалхар,
ТIехIотта долуш шен чурт.

Йоьрзур йу чевнаш мел дера,
Баца тIехь дакъало тхи.
Йаххьаш мел йеларх хьан берийн,
Беснеш тIехь Iийдало хи.

Деза детташ,
Кура дуьйцуш,
ХIинцца аьлларг
БIозза хуьйцуш,
Хецна дойъуш
Амал нехан…
Хьо ма ваха,
ДелаI, веха!

ХаьнтIехь тапча,
ТIаьрсиг хумпIар.
Даим ирах
Йахна муцIар.
Даг тIехь мидал,
Маж-мекх деха…
Хьо ма ваха,
ДелаI, веха!

Эвхьазвуьйлуш
Нехан шуьнехь,
КIад а доцуш
Дан хьайн гуьнахь.
Шай-кай йаржош
Ченан меха…
Хьо ма ваха,
ДелаI, веха!

Куй сийсазбеш,
Маьттаз сетташ,
Боьха ка хьайн

ЙоIах детташ,
Къайлах Iехош
Зудрий нехан…
Хьо ма ваха,
ДелаI, веха!

Деза детташ,
Кура дуьйцуш,
ХIинцца аьлларг
БIозза хуьйцуш,
Хецна дойъуш
Амал нехан…
Хьо ма ваха,
ДелаI, веха!
ХIунда?

КIиллочун кхардамах кхийрина,
Орцане йоьIан мохь баьлча,
БIаьргашна тIеоззош тиллина,
Куйна кIел хьо къайлаваьлча;

Маларо бахийнчу наха,
ГIорасиз цхьа пекъар хьийзош,
Болар а ца деш хьайн лагI а,
Хьуо вахча, лоха са цIийзош;

Хьаькамо, оьгIазло Iетто,
Чехавеш, кхайкхийча «нанна»,
Цо бинчух боккха хьайн аьтто,
Гежашшехь, хьо цунна денна;

Хьолана сов волчо жимма,
Ца вешаш, ма-кхоьсси хьайга,
Зударийн кортали тилла а,
Хирг хилча хьуо реза, тайниг;

Кхайкхаза шуьне нисвелча,
(Къематде дац и вала?!),
«Къонахчо дош алал!», – аьлча,
Хьо хIунда иккхира хьала?

Дахаран мерза мутт
Ахь муьйлу, йоьлуш.
Амма моз, диъча,
Кхачалуш ду.

Цкъа мацца хьуо, кхиъна,
Сан кога йоьдуш,
Iасано хьуна и
Далхор а ду.

Дависа хьан делаI,
Къоналла аьрха,
Муьлхачу барамца
Буста хьан мах?!

ЦIеначу хьан даг чохь
Ца тосу марха,
ХьагI йоцчу ойланехь
Ца буьжу малх!

КIордийна хьан лорах лела,
Хьо йогIий-те бохуш, хьежа,
Дог догIуш, ца догIуш вела –
Хьан дешнех кхин со ца теша!

Ца теша хьан къера дуйнех,
Ца теша хьан бIаьргийн суйнех.
Хьан дагна, сан дагна – эшам,
Ма чIогIа оьшуш бу тешам!

Ма даха ахь даккхий синош,
Галвохуш, соьга ма хьежа.
Ахь бахарх, девзаш йац къинош,
Хьан дешнех со кхин ца теша.

Ца теша дог даго цIарах,
Ца теша хьан некъийн лорах
Ца теша гIоттучу маьлхах,
Ца теша хьо йолчу нахах.

Некъ ца хоржуш, хьо ма воьду.
Амма, цIеххьаш стигал къовкъахь,
Хьан са кIожан пхонах доьду...

Ахь ден цIа эрна ду,
И хьешех дуьзна хир дацахь.
Хьан стоьмаш хьанна бу,
Адамашна лерина уьш бацахь?
Хьан хьекъал эрна ду,
Оьшучохь дан хьехар дацахь.
Лаьмнашкахь хьо сов ву,
Лам санна, хьо къонах вацахь.

Даш санна, базбаларх,
Бехк боцу когаш,
Букъ саттош, чекхдаларх
Декхарийн ан,
ХIетте а гIотту стаг майра,
Ца тиэкъаш,
Безаршка, дезаршка
Шен болар дан.

Йоьлучу йуьхь тIера
БIаьргаш а белхош,
Дешнашкахь лачкъийна
Даг чуьра хьу,
Хила ца йазйелла
Ойланаш кегош,
Кхолламна вилхинарг
ХIун къонах ву?

Ахь ден цIа эрна ду,
И хьешех дуьзна хир дацахь.
Хьан стоьмаш хьанна бу,
Адамашна лерина уьш бацахь.
Хьан хьекъал эрна ду,
Оьшучохь дан хьехар дацахь.
Лаьмнашкахь сов ву хьо,
Лам санна, хьо къонах вацахь.

Суна гIенах хIор а буса
ХьегIа Нохчийчоь.
Лекха лаьмнаш, сийна хьаннаш
Соьга кхойкхуш йу.

ТIома йолий, ойла йоьду
Сан са лаьттаче.
Йалсамане лаьттахь йелахь,
И сан махкахь йу.

Орцах хьерча сира дохк,
Кийрахь доьлу дилха дог.
Нанас санна, кхайкха соь,
Нохчийчоь!

Дашина

Хазалло Iадийна, айъина са,
Лаьтта со, Даймахке бIаьрг бетташ тийна:
Кхузахь ду сан дедай хьистина цIа,
Кхузахь сан бераллин ага техкийна.

Ирс лоьхуш, дIаэхарх мел гена шу,
Ма дицде неIсагIа хьомсарчу ненан.
Нана шен берашка сатуьйсуш йу,
ДоIанехь вай доьхуш массо а хенахь!

Нохчийчоь – хьан лаьмнаш аьнгалин,
Нохчийчоь – сан синан гаьнгали.
Хьан нуьро хазйина лела со,
Хьан сино йазйина лела со
Хьо соьца йу,
Со хьоьца йу.
Сан дозалла – хьо ду.

ХIай, Дела, декъалде бусалба къам!
Де доьхна, цхьа висча, орцахадала,
Саготта хьаьвзича, бан дагна там,
Балано шелвича, довха дош ала.

Дош ала дай хилар ду доккха ирс,
Дахалаш ийманехь, вовшийн деш реза.
Коьрта тIе йиллича хено шен йис,
Вай кхуза цкъа мацца цIа дерза деза.

Лам баккха
Ницкъ боцуш,
Воьжча со орцахь.
ГIайгIа а
Йахйелча,
Ца йолуш чекх,
Хьо суна
Даима
Кхочура орцах,
Халонаш
Эшийна,
Дас битна некъ!

Бакъдолчун
Бакъволу
Накъост а хилла,
Къийсамна йелча,
Сан ойла нош,
Хьуьнаршна
ГIаттавеш,
Декна хьо хийла,
Мохк баккхал
Ницкъ болу,
Дас дитна дош!

Мел генахь
Леларх со,
Марзонаш хедош,
Ма-хуьллу
ЦIа доьхуш,
Сан акха са,
Боьлхучу кийрара
Узамаш ледош,
Ахь соьга
Кхайкхина
Дех дисна цIа!

Вуон-дика
Эдина,
Йоьдуш йу зама,
Богуш бу
Къонахчо
Латийна суй.
Харц дуьне
ДIататтий,
Стаг хила Iама
Бохуш, соь
Доьхуш бу
Дех бисна куй!

Джабраилна ларамца

Хьо къовсам баьллачохь
Собарх ца ваьллехь,
ГIо доьхуш, мохь хезча,
Хьо орцахваьллехь,
Хьо гIертахь доггаха
Къинойх дIакъаста,
Буоберан гIийла дог
Ийманца хьаста,
Кхачор ву Дала хьо
Диканна тIе –
Иштта бен ца йоккху
Къонахчун цIе.

Ахь дуьне даларна,
Хестийнехь Дела,
Хьо хиллехь даима
Хьайн лаамийн эла,
Чехийнехь наб йоьху
Хьайн дегIан чалх,
Къийсинехь дахарехь
Нийсонан малх,
Кхачор ву Дала хьо
Диканна тIе –
Иштта бен ца йоккху
Къонахчун цIе.

Мехкарийн сий деш, ахь
Iийшинехь хало,
Баккхийчийн ларам беш,
Ца йинехь мало,
Ларйинехь цIераш хьайн
Эгначу дайн,
Ца битнехь дош ала
ХIу боьха лай,
Кхачор ву Дала хьо
Диканна тIе –
Иштта бен ца йоккху
Къонахчун цIе!

Сан бIаьргаш боьлхуш бу тахна,
Сан ойла генна дIайахна.
ГIорийна сан пхенаш чохь
Сибарех эгначийн мохь.

Узамца кхайкхам бо цара:
Барт болуш шу дахахьара.
Беза бу марзонан мах,
Сийлахь бу Даймехкан малх.

Вай ларахь беллачийн синош,
Летор дац вай цкъа а къинош.
Сий делаш кхелхинчу дайн,
ТIаккхий бен нохчий дац вай!

Нохчийчоь, къонахийн латта!
Бохамехь, тIулг хилий, латта!
Нохчийчоь – бу хьуна хастам,
Нохчийчоь – тхан сийлахь къастам.

Шовданаш декачохь,
Ламанаш лепачохь
Са дитна веана со
Хазачу Нохчийчохь.

Ас хьаьнга хIун ала,
Со хьанах дагавала?
Ас хьаьнга балхор бу
Кийрара сайн бала?

Со лаьмнех велира,
Воьрзур ву элира,
Даймахках волучул,
Со велла велара.

Майралло, гIаттавой,
Турпал во стаг.
Майралло, Iехавой,
Вожаво стаг,
Майралло тIаьхьенан
Ойла ца йо.
Майралло толам бен
Къаста ца бо.

Майралло нохчичун
Сий лардина,
Майралло мостагIчун
Дош къардина.
Майралла, хилла хьо
Къонахчун йахь,
Майралла, Iадабо
Осалнаш ахь.

Майралла, иллешкахь
Хьо йалхайо,
Майралла, нанойн бIаьрг
Ахь белхабо.
Майралла, башха ду
Хьан лепа сурт:
Хьуьнарна айъадеш
Сийлаллин чурт.

Майралла, тIамехь хьо
Онда герз ду.
Майралла, нохчашна
Хьо йелла йу!
Майралла, ма сиха
Амал йу хьан.
Майралла, сатухуш
Хьо хилахьа.

Хьоме латта,
Бецаш сийна,
Ненан йуьхь тIехь
Догу нур.
Стигла кхийда
Лаьмнаш тийна:
Даг чохь лаьтта
Хьоме сурт.

Аш латийна
Даг чохь суй,
Шу ца дицдан
Биъна дуй!

Гена махкахь
Лелаш тилла,
Самадолу
Дашо гIан.
Йека лерехь,
Илли хилла,
Йинчу махкахь
Йаьхьна хан!

Аш латийна
Даг чохь суй,
Шу ца дицдан
Биъна дуй!

Хийра махкахь
Iалур доцуш,
Нене кхойкхуш,
Догу дог!
Ван йиш йац хьан,
Лар а йоцуш,
Бохуш, кхойкху
Вина мохк.

Ахь латийна
Даг чохь суй,
Хьо ца бицбан
Биъна дуй!

Диц ца ло исбаьхьа туьйра:
Дешица кхелина Iуьйре,
Хазйелла, кечйелла, тайна
Хьо йоьлуш жимачу сайна

Вай цхьаьна мел хаза Iийна,
Сан гIала – сан туьйра сийна,
ГIаттале малх, хьалагIуьттуш,
Эшначохь йуххе а хIуьттуш.

Хьо стигла кхевдар йу кхана,
Ахь тIемаш даржор ду ана.
Сан гIала, хьо хазлуш гуш,
Дегнаш ду тхан делалуш.
ГIоттур йай хьо-м, тхан гIала.

Хьан некъаш ма чIогIа аьгна,
Хьо йогуш, со хьоьца ваьгна.
Мел йеха хьо, вехар ву со.
Сан дахар, сан безам бу хьо

Ма Iийжа, сан деган чевнаш,
ГIовттуш йу Нохчийчохь бIаьвнаш,
Iама хьо царах тарйала,
Ларйийр йу хьо Везчу Дала!

Хьо стигла кхевдар йу кхана,
Ахь тIемаш даржор ду ана,
Сан гIала, хьо хазлуш гуш,
Дегнаш ду тхан делалуш.
Йехар йай хьо-м, тхан гIала.

Собарде, сих ма ло, къонах,
Ма хьеде сихаллехь дов.
Йист йоцу бIаьсте йу гонах,
ОьгIазло кIантехь ца тов.

ТIаьхьара алар:
ГIиллакх хилар
Сийлахь ду,
ГIиллакх стеган
ЦIийлахь ду.
ГIиллакх-гIуллакх,
Ийман дацахь,
Нохчи хила
Хала ду.

Жимачо воккханиг ойъуш,
Iалашдеш мехкарийн сий,
Сихалла собарца йойъуш,
Литтина нохчичун цIий.

Декийта шовданаш шийла.
Нохчийчоь – вайн бертахь цIа!
Лардина къонахчо хийла
Дала мел кхоьллина са.

Сазз-лаьттах схьадевлла синош,
Вайх мацца латта хир ду.
Осалчо летадарх къинош,
Къонахчо мел IаIор бу.

Нохчийн латта,
Нохчийн мохк,
Даг чохь дека
Илли курра.
Бу хьан кIентий
Хьоьца токх,
Лалайеш мел
Шийла гIура!

Нохчийн иллин
Мукъам бу,
Дашо тIемаш
Уьйъуш шуьйра.
И вайн нанойн
Узам бу,
Ду бераллин
Сирла туьйра.

Хийра махкахь
Боккху ког,
Эха дезарх
Новкъа вехха.
Нохчийн аре,
Нохчийн дог,
Ду шу тхуна
Дешин меха!

Ломан басахь
Нохчийн малх
Суна даим
Хьоме хетта.
Хир бац цуьнга
Кхочуш мах,
И ца бан вайн
Даг чохь кхетта.

Мансурана

Дуьне марзло,
Бала базлой,
Моьтту, къилахь
Валар тоьлу...
Амма цIеххьаш,
Малхал хазлой,
Бераш доьлуш
Дуьне доьлу.

Зазадоккху
Лайлахь балло,
Кийрахь хилла
Бала бов,
Массо гонах
Вуонах тало,
ДегIе даьржа
Мерза ов

Белалойша,
БIаьргаш, бела.
Шу кхоьлича,
Стигал кхулу.
Муьлхха малик
Деладелча,
Цуьнца цхьаьна
Дуьне доьлу.

Ташаева Хьавана

Дахаран хьегамо
ДIайигча со аьрха лела,
БІарлагІех Iехалой,
Цайолий, со цкъацкъа йоьлу.
Къа доцу сан ойла
Йуткъйелча догIанах Iана,
Шабаршца тийналлехь
Со Деле йоьху ахь, нана.

Къоьжачу лаьмнашкахь
Йуха а сенлуш йу бIаьсте.
Іаьржачу стигалахь
Къар ца лун вайн седа къаьста.
ЙоІера хаза дош
Ца хезаш, хьо йехха хьелахь,
Нана, со хьо йолчохь салаьтташ
Йуй хууш, Iелахь.

Ас хьоьга далхор ду
Цайаьлла хесто мел дезнарш.
ГІо лаца хьо йоцуш,
Бехк боцчу ойланехь лезнарш…
Харшо дІахьовзадарх
Шовдан хи шовданах кхета,
Йела а, йелха а хьо йолуш
Дозалла хета!

Iаднанна

Гонах хьийзаш нах бу хийра,
Сийна цIе йу кхерсташ кийрахь.
Орцахвала, Везан Дела,
Со Даймахках ваьлла дела!

Синкъерамехь, доьлхуш, гIоттий,
Хьолах дуьзна той дIатоттий,
Сан дог доьду ломахь лела,
И сан Даймохк болу дела.

Дагна дарба шовда хилча,
БIаьргаш бузо лаьмнаш хилча,
Хетар вара маьрша эла,
И сан Даймохк болу дела.

БIаьргаш хьалха лаьтта хаза,
Шела хьулйеш, даьлла заза.
Сан даго а зазадоккху,
Ас Нохчийчоьн цIе мел йоккху.

Со ГIум-Азехь вина хиларх,
Беран шераш цигахь тиларх,
Лам чохь вина бохуш, лела,
И сан Даймохк болу дела.

Со, хан уьдуш, некъах тилахь,
Пана махкахь Iожал хилахь,
Ала суна лам чохь велла,
И сан Даймохк болу дела.

Берсанов Русланна

Хьоьжуш Iа со
Корах ара,
Шийла догIа
Тергалдеш.
Хьаша мукъна
ВагIахьара,
Латор йара
Нанас пеш.

Хаор вара
Хьаша баьрчче,
Цунна кхача
ХIоттабеш.
ЦIеро,
Хелхайуьйлуш
Кхерчахь,
Хьешан хабар
Къагадеш.

Коьртехь хьийза
Хаза ойла,
Сатийсамийн
Мерза кIур.
Амма гуш дац,
Йекош эвла,
Ловзуш хилла
Берийн сур.
Дерриг Iалам,
Хийцаделла,
Кхечу басе
Дирзина.
Iежех, хьаьмцех
ПаргIатдевлла,
Дитташ лаьтта
Дерзина.

Мохехь дерзан
ТулгIеш керча,
Къаьхьа-къемат
ХIоттийна.
Цициг шеллуш,
Когех хьерча,
Соьца ловза
КIордийна.

Алсамдовлу
Некъахь Iаьмнаш.
Стигал йоьлху,
Хиш IаIош.
Шек ца довлуш,
Лаьтта лаьмнаш,
Корта охьа
Ца таIош.

Сайтиев Бувайсаран сийнна

БІаьстенца аренгахь
Зезаг ду товш,
Ткъа бешахь – ношбелла стом.
Мел хало йазйаларх,
Собарца ловш,
Ламанца товш хуьлу лом!

Дикачу кІантах
Олу гІайракх,
Атта лов цо
Машар-тІом.
Маьлхе ойбуш
Нохчийн байракх,
Къар ма лолахь,
Нохчийн лом!

Къовсаршкахь, лом санна,
ГІаьттира хьо,
Кхерстира бІаьргашкахь суй.
ГІаьттира халонна
БІо ца къажо,
Хаьара хьо нохчи вуй!

Ахь эрна дІакхиссарх
Хьал, бахам, рицкъ
Ца йоккху къонахчун цІе.
Толамна ца тоьу
Беккъа цхьа ницкъ,
Хьан даг чохь ца йагахь цІе!

Хьан кийрахь догура
Даймехкан нур,
Кхерстара толаман суй.
Са кхачош, чІагІбелча
Къийсаман кІур,
Хаьара хьо нохчи вуй!

Майра хир ву, олу.
Лунаш ловзуш, дуьне гинарг,
Каде хелхаволу.
Хаалаш, поэт вина хиллий –
Лам чохь декаш ненан илли.

Iуьйре – маьлхан,
Суьйре – дарин,
Органан хи
Техка дайн.
Седа баха
Стиглахь маре.
Аргун-гIалахь
Ирс ду вайн!

Маьждиг лаьтта,
ГIарол хилла,
Ларйеш дегнийн
ЦIеналла.
Ийман хестош,
Дека илли.
Аргун, хьо тхан –
Дозалла.

Вовшийн орцах
Бовлу гIалахь,
Белхи бека,
Ийъалуш.
Адмаш деха
Ирсе, бертахь,
Вовшийн лоруш,
СагIа луш!

Хьеший багIахь,
ГIалин сий деш,
ХIоттор ду вай
Царна той!
Уггар хазчу
ЙоьIан сийнна
Хохкуьйтур ду
Аьрха дой!

Аргун денна
Хазлуш йу,
Вайн дегнашна
Марзлуш йу.
Мохехь хелха-
дуьйлу талл,
Тоха тIараш,
Баккха бал!

Корал арахь
Ло ду дуьллуш,
Оццул хаза,
Оццул кIайн.
Ойла дорцах
тIемайуьйлуш,
Шерийн уьйриг
Луьсту сайн.

Со а вара
Корта Iаьржа,
Лоцур долуш
Маса лекъ!
Хьалха Iуьллуш
Бара, харжа,
ЖIарабуьйлуш,
Беха некъ

Аьтту агIор -
Даьхнийн бахам,
Аьрру агIор –
Девнан мукъ.
Нийса вахча,
Даим хорам
Латтош долчу
Денойн дукъ!

Со цу новкъахь,
Гуьнахь доцуш,
Хийла агIор
Листина.
Накъостех, хьов,
Махках ваьлла,
ГIортор йоцуш
Кхирстина…

Корал арахь
Ло ду дуьллуш,
Оццул хаза,
Оццул кIайн.
Ойла дорцах
тIемайуьйлуш,
Шерийн уьйриг
Луьсту сайн.

Йовха йу арахь,
Коьртан хье кхехкош,
Хьацарна воьлла
Массо а кIур.
Йа мох ца хьокху,
Мархийн жут техкош,
Серлоно дIаоьцу
БIаьрсинан нур.

Когаш дIалета
Лелинчу некъах,
ЦIийдинчу хIаваэхь
Йаьржина тов.
Стигал йу йеса,
Стигал ца къекъа.
Йовхоно массарна
Йина шен чов.

Буто ша биначу
КIайн Iаьнах хьоьгуш,
Лелина ойланаш
ЦIа йоьрзуш йац.
Гуш йоцу цIе йаьлла,
Дуьне ду догуш.
Йа вала, йа вола
Меттиг а бац.

«Дешнаш ма кхиссалахь,
Чов йер ахь дашца», –
Нанас соь, хьехам беш, олура.
«Дош чIу-м бац, нана,
Кхоьссина Iодаца?» –
Олий, со цецволура.

КIон дашо вожий со,
Даг тIе чов йина.
Нана, хьо ма бакъ хиллера,
Вуон дешнаш тIулгаш ду,
Даг тIе хьовсийна.
Цунах ца кхетта со
ХотІе хиллера.

Синкъерам, кIежбахна, Iена,
Хезаш ду кIентийн: «ХIорс-тоъ».
Йаккхийша оьздачу ненан
Кху денна кхиийна йоI.

Вайнехан гIиллакхаш дендар,
ДоттагIий, вайн декхар ду.
Доггаха озабе пондар,
Вотане тасийта суй.

Оьздачу амалех Iемаш,
Дозаллех дузадай дог,
Нохчийн йоI, даржаде тIемаш,
ХIаваэхь шаршабеш ког.

Бакъо йу хьан ирсе йела,
Дуьнен тIе хьовзабеш тIам.
Хьан цIарах даьккхина илли
Боькъуш ду массарна там.

Дашо кIажар, дашо кIажар
Вайн мехкарийн хазна йу.
Тайна лелар, оьзда хьажар
Массо дагна хьоме ду.

Берашна

Шелйеллера Iуьйре, суьйре,
Буьйсанаш а йахйелла.
Дуьне макхдеш, йеа гуьйре,
Стигла гIаргIулеш йевлла.

Йуьрто буц а лергинера,
Басахь бина холанаш.
Мохо гIа-колл йадийнера,
Дехкаша до къоланаш.

Хьаг а делла, Iаьмнаш мийла
Олхазарш ца догIура.
Хьалхачул тхан йетт бу гIийла –
КIезиг лур йу цо шура.

Маьлхо, наггахь дуьне къагош,
Йохлуш йу моттуьйтура.
Наха, бошмашкахь гIаш дагош,
Боккха кIур оьккхуьйтура.

Шелйеллера Iуьйре, суьйре,
Буьйсанаш а йахйелла.
Дуьне макхдеш, йеа гуьйре,
Стигла гIаргIулеш йевлла.

КIант вича,
Деллало
Ден йуьхь тIехь
БIаьстенан заза!
КIант вича,
Делало
Маьлха тIехь
Дашо нур хаза.

КIант вича,
Церг гучуйолу
Массеран
Гонаха,
ХIунда аьлча
КIантах бен
Ца волу
Бакъволу
Къонаха!

Геннара бевзаш бу
Вайн цIийнан кIур,
Мел дикчу наха
И шен хенахь биъна.
Йиш йу хьан мел лакха
Айбина кур,
Дош ала, хьо муха,
Хьо стенгахь кхиъна.

Хьо цкъа а дай бахьнехь
ХIуттур вац холча,
Мел дика кIант кхиарх,
И дайл ца тоьлу.
Ларлолахь узучух,
Лачкъочух, молучух,
И къинош доцчунна
Вайн Дела воьлу.

Цкъа мацца нислахь хьо
Беттачохь кад,
Хьал-бахам дош хетта,
Йаьллачохь цIе,
Ахь цаьрга къийлийта
Цу хуьскийн Iад.
Дешел а сийлахь йу
Ахь лелон цIе.

Ас хийла цIунлара
Ийбина нах,
Ларбина мехаша
Хьийзачу суйнал.
Амма хьан вешин бен
Бац хьуна мах.
Вуьш йуха а дIагIерта
Шаьш бинчу цIунла.

Хьуна ма мотталахь,
Со Iовдал ву,
Ас оццул йезаш
Хестайо къоьлла.
Массо а стешханиг
Са эшна ву,
Ткъа хьанал вехаш верг
Массарел тоьлла

10 январь 2001 шо

Йуха а хьалнехьа
Дахаро баьккхина арц!
Ойла йеш, совца вай
Лаамций, лаамзий
Гездинчу некъийн?
Мичахь бакъ толий ас,
Йа мичахь гIирти со харц?
Дикане кхевдинчохь
Безаршна муьлхачу
Стоьмийн хIу хьекъий?
Мел ду уьш –
Букъ техьа лайн хIуро
Хьулдина некъаш.
Йухаверза йиш йоцуш,
Сихвелла дагийна тIеш…
Йиш хилча дIайерзо
Хийланна ца йогIуш
Мел йина чевнаш.
Хийланна догцIена тахна
Марахьарча хилча сан йиш!
Дахаро кхетаво,
Замано йерзайо чевнаш.
Дийлинчу гIалатийн
Месаш тIе охьадуьллу сир.
Делахь а кху лаьттахь
Нийсоне кхийдар
Ирс хеташ,
Безамо, тешамо кхолу
Малхе сан хьажийна йир.
Керла шо…
Йуха а дикнехьа
Дахаро йаьккхина аьрша.
ХIун оьшу адамна,
Ирс долуш даха кху лаьттахь.
Хий, сискаллий, туьхий
Дайн кхерчахь йогу цIей.
Маьрша,
Маьлха кIел диканах хьаьгначу
Ойланца гIаттар.
Керла шо…
Лайначийн марзонца
Хиндолчун хьесапден мур,
Доьху ас, сих ма ло,
Шайн ширчу хьомсарех къаста.
Дийлинчу гIалатийн
Белш тIера бегабеш хIур,
Ма кхера, адамаш,
Диканна шайн дегнаш даста!

Ламанхо!
Куравала ма гIорталахь,
Лаьмнашкахь некъ баьккхи аьлла,
ХIун хаьа, хьо кхана лахь,
Лаьттар бу и тIе буц а йаьлла.

Илланча!
Дош ала ма хIотталахь,
Хьайн илли тоьлуш ду аьлла,
Нахана мукъам ца безалахь,
Дуьненчу и эрна даьлла

ДоттагI!
Шайн новкъа нах боьлхуш гахь,
Шайн иллеш нахехь хазахь,
Ма луъу курадовлалаш,
Кураллех ма довлалаш!

Самукъне ду Дианица,
Цуьнца хан а сиха туьлу.
ДоттагIчуьнга къайлах дийца
Цуьнан даим хабар хуьлу!

Цунна хаьа йуьртахь мила,
Хьаьнга, хIунда маре йахна,
Мила велла, мила тилла,
Хьенан газа бердах йахна!

Мила, мичахь, хьаьнца, муха,
Чу йа ара вели хIунда?
Хьенан кетар хьан тIейуху.
Маца, хIунда кечйо мунда!

Самукъне ду Дианица,
Цуьнца хан а сиха туьлу.
ДоттагIчуьнга къайлах дийца
Цуьнан даим хабар хуьлу!

Сан йеха оьмар йу,
Со йаха Iемар йу,
Диканах тешар йу,
Халонаш эшор йу.

Сан дагахь эшарш йу,
Сан дагахь иллеш ду,
ЦIа дина сан дагах,
Чохь дехаш адмаш ду.

ХIор а стаг илли ду,
Ткъа илли серло йу.
Серлонца йехар йу,
Боданца къуьйсур ду!

БIаьсте ер ю, дуьне хазлур ду,
Стигла кхийдаш делалур ду лаьмнаш.
Дуьне хаздан ас хIун дуьтур ду,
Сайна тIехул тIаьххьара лесташ гаьннаш?

Бода чехош, Iуьйре йогIур ю,
Стиглан дари цIарца серладоккхуш,
Адмийн дагчохь ас хIун дуьтур ду,
Дийначара тIаьххьара сайн цIе йоккхуш?

Ас далхийна иллеш хьолхур ду,
Сан къиношна Деле гечдар доьхуш,
Ас массарна вониг гечдийр ду,
Со везначийн тIаьххьар бIаьргаш лоьхуш.

Лаьмнаш дузош догIа доьлхур ду,
Дуьне ма-дду хаза ялташ хьекъаш.
Ас адмашна иллеш дуьтур ду
Сайна тIехул тIаьххьара стигал къекъаш.

БIаьсте ер ю, дуьне хазлур ду,
Стигла кхийдаш делалур ду лаьмнаш.
Дуьне хаздан ас хIун дуьтур ду,
Сайна тIехул тIаьххьара лесташ гаьннаш?

Аьрзунаш ламанийн кортошкахь еха,
Мел лекха ду церан сий!
Деригге дуьне ду яхьйолчун меха:
Вайн лаьмнийн гIиллакх ду и.

ТIеман кIур гIиттинчохь, хьаргIанаш хьийза.
Ма даръе воьжначун чов.
Осала гIиллакх ду йийсарца къийсар.
Аьрзунехь куралла тов!

Велало-векхало мел хала хиларх,
Даима Iалашде ахь,
Лам тIера ло санна, дайн цIена гIиллакх,
Кхерчара цIе санна, яхь.

Маьрша стаг кхоьллина дуьнен тIе ваха,
Беза бу адаман мах.
Деза ду латта тIехь муьлха а дахар.
Къонахе и ларде бах.

КIорнийна чов хилла, аьрзу дIатийна,
Шеллуш ду кхихкина цIий.
Хилий вай массаьрца дог-мерза, ийна.
Вай лаьмнийн гIиллакх ду и.

ЛадогIахьа, ирча кхаъ бу хьоьга,
Шийла Iа ду нохчийн лаьмнашкахь.
БIаьсте яларх, малхо лалор боцуш,
Шийла ша бу вайшин дегнашкахь.

ГIаргIулешца гуьйре тIемаели,
Дарцо хьийзош, аре тийжайо.
Сан доттагI, хьо ма гена ели.
Шеран коьртехь гIенах бен ца го.

БIаьсте яр-кх хIинца вайна оьшуш,
Сирла, зевне, дагна тешам луш…
Волавелча, ламчохь бецаш хьоьшуш,
Массо адме мерза салам луш…

ГIаргIулешца гуьйре тIемаели,
Дарцо хьийзош аре тийжайо.
Сан доттагI, хьо ма гена ели.
Шеран коьртехь гIенах бен ца го.

Йиц ма елахь вайн къоналлин бIаьсте,
ДIа ца бузчу маьлхан дашо нур.
Цу туьйранах вай ма сиха къаьсти,
Бицбеш цIенчу сатийсамийн мур.

ГIаргIулешца гуьйре тIемаели,
Дарцо хьийзош аре тийжайо.
Сан доттагI, хьо ма гена ели.
Шеран коьртехь гIенах бен ца го.

Вайша лела цхьалха, доьхна, гIийла,
Вай тилийна некъаш къаьстачохь.
Вайн нийсархой гича, декъал хилла,
Даго бетта хьоьга кхойкхуш мохь!

Баьгначу кхерчара шеллуш ю алу,
Боданах тиийсало тIаьххьара суй,
Гуьйренан дерз санна, балхабеш бала,
Хаалаш, лахьтийчу вай доьрзур дуй.

Когаш кIел тембоцу зингатий сийса,
Мехаша кегабо гIайгIане бай,
Дуьненчохь сел къиза, гулдинчун цIийца,
Хаалаш абадехь вай доций дай.

Саьхьарчу бIаьргашна озайой марха,
Мацделла уьду вай, баржийна мор…
Бохь боцчу попа тIехь тебаш ю хьаргIа.
Ткъа цунна-м мегаш ду муьлхха а пхьор.

ГIорийнчу беначохь кхокхий шелделла,
Боьхначу некъаш тIехь Iасанийн лар,
Тхо стенга доьлху-те, хIай Везан Дела!
Ахь тхуна гечделахь бIаьрзе хилар.

ГIелбелла, богуш бу
Боданехь чIурам,
Къежделла, маллуш ду
Дахаран тай.
Когаш кIел боьгIначу
Iожаллин гуро,
Ханйоцуш, маьхьарца,
Къастор ду вай.

Сихвелла, бохамехь,
Нехан дог хьаста,
Доьзална аьттунаш
Бан кхиъна вац.
Къоналло кхойкхий,
ДIавуьгура кхарста,
Безаршна дитна сан
ХIумма а дац.

Курачу паччахьел
Комаьрша хилла:
Со бахьнехь кхулур бац
Цхьаннен а малх.
Къихкина лелочух
Ямартло, хIилла,
Кхийрина тIебиссарх,
Яхьйоцу нах.

Делаца ийманехь
ЧIагIвала лууш,
Ас даим хиржина
Лоханиг гу.
Ша хьенан, стенгара,
Мила ву хууш,
Латта тIехь вехаш верг
Декъала ву.

Гечделаш леторна
Бераллин къинош,
ГIалаташ дийларна
Бехке ма ве.
Со наггахь хьахаван
ДагIахь цхьа денош,
Даггара дош алий,
Iодика йе.

Дагаоьху суна дIаяхна зама,
Воллу со и кегош, хиндолчух Iама.
Цхьа шераш дагна ма уллора хета,
Цхьаццадерш дицделла, дагах ца кхета.

Дуьххьара ненаца ас ламаз дина,
Дуьххьара бIаьстенца ас синтар дийна,
Дуьххьара хи йистехь со йоIаца Iийна,
И шераш ца дицдан сан дагах ийна.

Ца йицло суна тIам бойна гIаргIули,
Со цунах къахеташ хьийзийна улле.
Диц ца ло суна бераллин илли,
Дека и сан деган къилба а хилла.

Ца бицло бераллехь кирчина бай,
Адмашна тиллина дуьххьара тIай…
Цхьа шераш есаллехь ма эрна дай,
Цхьаццадерш сан дагна ма чIогIа тай.

Лаьмнаш къагош,
ТIомадолу
Маьлхан нур,
Набарх ярташ
Самайовлу
ГIиттош кIур,
Хин татолаш
Орцан басахь
Иллех лоь,
Туьйранел а
Хаза ю хьо
Нохчийчоь!

Хьан аренийн
Хелиг ду со,
Хьан аьрзунийн
Пиллиг ду со,
Хьан син хIордан
ТIадам бу со,
Ахь декъалвахь,
Адам ду со!

Хьан лаамийн
ТIемаш хийла
Мерцина,
Хьан ойланийн
ГIаланаш мел
Херцийна,
Амма угIу
Дарц дIасецча,
ГIайгIа тоь,
БIешерашкахь
Ехар ю хьо,
Нохчийчоь!

Хьан аренийн
Хелиг ду со,
Хьан аьрзунийн
Пиллиг ду со,
Хьан син хIордан
ТIадам бу со,
Ахь декъалвахь,
Адам ду со!

Дикчу кIентий
Дегнаш цкъа а
Лур дац къеж.
Марса юьйлуш,
Ломахь туьйсу
Хелхар кIеж.
ХIора дагчохь
Безам хестош,
Богу суй.
Къарбан йиш яц
Хьо Iалашъян,
Биъна дуй.

Хьан аренийн
Хелиг ду со,
Хьан аьрзунийн
Пиллиг ду со,
Хьан син хIордан
ТIадам бу со,
Ахь декъалвахь,
Адам ду со!

Везан дела!
Лохьа тхуна
Дикалла
Дена-нанна
Массо ханна
Могашалла